18-ին զանգեցի ու այցելեցի։ Որեւէ բան արուած չէր։ Իսկ տան տէրն էլ “բարեացակամօրէն” բնակարանի բանալիները ինձ էր յանձնում։ Մերժեցի եւ մէկ անգամ եւս պահանջեցի արագացնեն, քանի որ ես այլեւս ժամանակ չունէի։ “Վաղը ապէր, վաղը”։
19-ի երեկոյեան պատկերը նոյնն էր։
20-ին նոյն պատկերի ներքոյ, սակայն արդէն ճարահատուած իրերս տեղափոխեցի մի բնակարան, որտեղ կիսատ մնացած գործեր կային ու տան տէրն էլ երդուելով երդւում էր, որ “հարց չկայ, այսօր պարզապէս վարպետը չգիտեմ ինչ է եղել, վաղը ամէն ինչ կը լինի”։
Բարեբախտաբար ճակատագիրը միշտ չէ, որ մարդու նկատմամբ դաժան է։ Այդ բնակարանը տեղափոխուելուց ընդամէնը մի չորս օր յետոյ անձնական գործերի պատճառով կինս ու տղաս ճամբորդեցին Իրան (չարժանանալով այդ բնակարանի վաղուայ օրը տեսնելու բախտին)։
Շատ չերկարացնելու համար ասեմ, որ բացի առաջին տաս օրը, յիսուն օր տեւեց մինչեւ ի վերջոյ չվարպետները ժամանեցին ու կիսատ մնացած գործերը արեցին։ Ասում եմ չվարպետները, որովհետեւ երկու հոգի էին, որոնք թէ ջրի խողովակն էին սարքում, թէ հեռուստացոյցի ալեկալն էին տեղադրում, թէ դռան կողպէքն էին նորոգում, թէ լուստրաներն էին կախում, մի խօսքով անում էին ամէն բան։ Գալիս էին երեկոյեան ժամը 6:30, մեծ հաւանականութեամբ մի հիմնարկում աշխատանքն աւարտելուց յետոյ, աշխատում էին մի քիչ, յետոյ պարզում էին, որ կէս մետր լար պակաս է ու քանի որ խանութներն այդ ժամին այլեւս փակ են...ուրեմն վաղը։
Sunday, November 16, 2008
Saturday, November 15, 2008
ՎԱՂՈՒԱՅ ՕՐԸ (1)
Ես մտահոգ եմ մեր երկրի վաղուայ օրուայ կապակցութեամբ։ Ինչու՞։ Ասեմ՝ օրինակով։
Օգոստոսի 10-ին անշարժ գոյքի գործակալութիւններից մէկի միջոցով վարձակալեցի բնակարան։ Բնակարանը ինչպէս Հայաստանում ընդունուած է ասել եւրոնորոգած էր, որ նշանակում է նորոգած էր, էլ ինչու են ասում եւրօնորոգած եւ թէ եւրօն ինչ է այդ բառակապակցութիւնում՝ չգիտեմ։ Ընդամէնը մնացել էր որոշ թեթեւակի գործեր, ինչպէս օրինակ տան ճրագների կախելը։ Ճրագներ ասելով նկատի ունեմ սովորական լամպ (lamp) եւ ոչ թէ լուստրա։
Նախքան բնակարանի վաձակալելը հետաքրքրուեցի ջրի վիճակի մասին, այն է ջուր քսանչորս ժամ կայ թէ ոչ եւ ընդհանրապէս ինչպէս է ջրի ճնշումը։ Տանտէրը ծիծաղեց եւ պատասխանեց, որ “բնակարանի նորոգութեան ժամանակ իրենք պարտաւորուել են մի քանի օր աշխատանքները դադարեցնել նկատի ունենալով, որ ջրի ճնշումն այնքան շատ է, որ ջրհեղեղի է նմանւում”։ Ի վերջոյ դիմել են համապատասխան ծառայութիւններ, որպէսզի մի քանի ժամով ճնշումը պակսեցնեն, որպէսզի իրենք կարողանան աւարտել նորոգման աշխատանքները։ Պարզ է չհաւատացի*։ Ծորակը բացեցի։ Ջուրը գալիս էր կաթիլ կաթիլ։ Հարցրի պատճառի մասին։ Ասացին տեսնես ինչ է պատահել, բացառութիւն է։ Պարզ է չհաւատացի։ Ուրախ էի միայն, որ թէկուզեւ կաթիլ կաթիլ, սակայն առնուազն ջուր կայ։ Խոստացան, որ եթէ մէկ երկու օրից ջրի ճնշումը «չբնականոնանայ» կը գան կը վերացնեն թերութիւնները։
Պայմանաւորուեցինք, որ ամսի 20-ին բնակարանը վերջնականապէս պատրաստ կը լինի ու ես կը կարողանամ այդ օրը տնափոխուել, քանի որ նախկին բնակարանս մինչ այդ պէտք է յանձնէի։
Բնակարանի տէրը “բարեացակամօրէն” պատրաստակամութիւն յայտնեց, որ բնակարանի բանալիները հէնց այդ օրն էլ յանձնի ինձ, որպէսզի եթէ պիտի իրերս տեղափոխեմ ժամանակի առումով դժուարութիւն չունենամ։ Պարզ է մերժեցի պահանջելով, որ բնակարանում կիսատ մնացած գործերն աւարտի ու բանալիները յանձնի։
Ասաց` “հարց չկայ ապէր”։
Ամսի 17-ին այսինքն պայմանաւորուածութիւնից եօթ օր յետոյ զանգեցի տան տիրոջը եւ այցելեցի բնակարան։ Որեւէ բան արուած չէր։ Մտահոգուեցի։ Հարցրի, որ գործերը երբ են լինելու։ Պատասխանեց՝ “Վաղը։ Ամէն բան եղած է, պարզապէս միացումներն են մնացել ու տեղադրումները, մի երկու ժամուայ գործ է։ Ի դէպ բանալիները կարող ես վերցնել ու իրերդ տեղափոխել”։ Կրկին մերժեցի պահանջելով, որ արագացնեն։
Օգոստոսի 10-ին անշարժ գոյքի գործակալութիւններից մէկի միջոցով վարձակալեցի բնակարան։ Բնակարանը ինչպէս Հայաստանում ընդունուած է ասել եւրոնորոգած էր, որ նշանակում է նորոգած էր, էլ ինչու են ասում եւրօնորոգած եւ թէ եւրօն ինչ է այդ բառակապակցութիւնում՝ չգիտեմ։ Ընդամէնը մնացել էր որոշ թեթեւակի գործեր, ինչպէս օրինակ տան ճրագների կախելը։ Ճրագներ ասելով նկատի ունեմ սովորական լամպ (lamp) եւ ոչ թէ լուստրա։
Նախքան բնակարանի վաձակալելը հետաքրքրուեցի ջրի վիճակի մասին, այն է ջուր քսանչորս ժամ կայ թէ ոչ եւ ընդհանրապէս ինչպէս է ջրի ճնշումը։ Տանտէրը ծիծաղեց եւ պատասխանեց, որ “բնակարանի նորոգութեան ժամանակ իրենք պարտաւորուել են մի քանի օր աշխատանքները դադարեցնել նկատի ունենալով, որ ջրի ճնշումն այնքան շատ է, որ ջրհեղեղի է նմանւում”։ Ի վերջոյ դիմել են համապատասխան ծառայութիւններ, որպէսզի մի քանի ժամով ճնշումը պակսեցնեն, որպէսզի իրենք կարողանան աւարտել նորոգման աշխատանքները։ Պարզ է չհաւատացի*։ Ծորակը բացեցի։ Ջուրը գալիս էր կաթիլ կաթիլ։ Հարցրի պատճառի մասին։ Ասացին տեսնես ինչ է պատահել, բացառութիւն է։ Պարզ է չհաւատացի։ Ուրախ էի միայն, որ թէկուզեւ կաթիլ կաթիլ, սակայն առնուազն ջուր կայ։ Խոստացան, որ եթէ մէկ երկու օրից ջրի ճնշումը «չբնականոնանայ» կը գան կը վերացնեն թերութիւնները։
Պայմանաւորուեցինք, որ ամսի 20-ին բնակարանը վերջնականապէս պատրաստ կը լինի ու ես կը կարողանամ այդ օրը տնափոխուել, քանի որ նախկին բնակարանս մինչ այդ պէտք է յանձնէի։
Բնակարանի տէրը “բարեացակամօրէն” պատրաստակամութիւն յայտնեց, որ բնակարանի բանալիները հէնց այդ օրն էլ յանձնի ինձ, որպէսզի եթէ պիտի իրերս տեղափոխեմ ժամանակի առումով դժուարութիւն չունենամ։ Պարզ է մերժեցի պահանջելով, որ բնակարանում կիսատ մնացած գործերն աւարտի ու բանալիները յանձնի։
Ասաց` “հարց չկայ ապէր”։
Ամսի 17-ին այսինքն պայմանաւորուածութիւնից եօթ օր յետոյ զանգեցի տան տիրոջը եւ այցելեցի բնակարան։ Որեւէ բան արուած չէր։ Մտահոգուեցի։ Հարցրի, որ գործերը երբ են լինելու։ Պատասխանեց՝ “Վաղը։ Ամէն բան եղած է, պարզապէս միացումներն են մնացել ու տեղադրումները, մի երկու ժամուայ գործ է։ Ի դէպ բանալիները կարող ես վերցնել ու իրերդ տեղափոխել”։ Կրկին մերժեցի պահանջելով, որ արագացնեն։
Friday, November 14, 2008
$280 + ՅՈՅՍԻ ԽՈՐՀՐԴԱՆԻՇ
Անցեալ Կիրակի օրը գնացի աւտօշուկայ։ Վերջին անգամ աւտօշուկայ էի գնացել 2002 թուականին։ Երեւանում աւտօշուկայ ասելով հասկանում են Էրեբունի թանգարանի մօտ գտնուող շուկան, թէեւ ներկայիս պատկերը փոխուել է եւ ոչ միայն կան քաղաքի տարբեր մասերում գտնուող շուկաներ, այլ նաեւ աւտօսրահներ, որտեղից հնարաւոր է ձեռք բերել նոր մեքենաներ։
Այն ժամանակ այն թանգարանի մօտ գտնուող ընդամէնը մի փոքր տարածքում էր։
Ներկայիս յիշեալ տարածքից բացի, այդ տարածքի դիմացը գտնուող մի այլ տարածքում, ինչպէս նաեւ դէպի այդ տարածքը գնացող ճանապարհի երկու երկայնքով եւ Էրեբունի թանգարանին կից այլ փողոցներում էլ կանգնած էին մեքենաներ, տեսակ տեսակ, հին ու նոր, տարբեր վիճակի ու գների։
Իմ հետաքրքրութիւնը գրաւեց երկու մեքենայ։
Մէկը 1982 թուականի ինչպէս ասում են “Ջորի”, որի արժէքը $280 էր։
Յիշում եմ 2002 թուականին էլ նմանատիպ մի մեքենայ տեսել էի, որի գինը $300 էր (արդե՞օք նոյն մեքենան էր, որը վեց տարուայ ընթացքում $20 արժէքն իջել էր)։ Սա ինձ հետաքրքրեց արժէքի առումով։
Երկրորդը մի 024 էր։ Իմ կարծիքով այդ մեքենայի տիրոջ արձանը պիտի Երեւանում կանգնեցնել որպէս յոյսի խորհրդանիշ։ Մեքենան մօտաւորապէս չժանգոտած ու չխփած տեղ չունէր։ Եթէ նոյնիսկ ամբողջ մի խումբ մի քանի օր ուսումնասիրէին այդ մեքենան որեւէ չժանգոտած ու չխփած տեղ դրա վրայ չէին գտնի։ Արժէքը $2400։ Նայում էի մեքենային ու ինքս իմ մէջ մտածում, որ այս մեքենայի տէրը ինչ յոյսով է այն բերել շուկայ եւ արդեօք ո՞վ եւ ի՞նչ նպատակով պիտի գնի այս մեքենան։ Տէրը հաւանաբար առաջնորդուել էր “յոյսը վերջինն է մեռնում” ասացուածքով։
Հայաստանի նման երկրներում դժուարութիւնը կայանում է նրանում, որ չկան մեքենայաշինական գործարաններ, որոնք այդ արդէն շարքից դուրս եկած մեքենաները գնեն ու ձուլեն եւ դրանց փոխարէն մեքենայտէրերին ապառիկով նոր մեքենաներ վաճառեն։ Հնացած ու շարքից դուրս եկած մեքենաների տէրերն էլ մանաւանդ, եթէ փող չունեն, ընկնում են կրակը, ոչ կարողանում են նորը գնել, ոչ էլ կարողանում են հինը վաճառել։
Հասարակութիւնն էլ վայելում է այդ մեքենաների ոչ միայն անշուք տեսքը, այլ դրանցից արտանետուող թունաւոր գազերը, որոնք ապականում են մթնոլորտը՝ վտանգելով մարդկանց կեանքը։
Լաւ մնացէք։
Այն ժամանակ այն թանգարանի մօտ գտնուող ընդամէնը մի փոքր տարածքում էր։
Ներկայիս յիշեալ տարածքից բացի, այդ տարածքի դիմացը գտնուող մի այլ տարածքում, ինչպէս նաեւ դէպի այդ տարածքը գնացող ճանապարհի երկու երկայնքով եւ Էրեբունի թանգարանին կից այլ փողոցներում էլ կանգնած էին մեքենաներ, տեսակ տեսակ, հին ու նոր, տարբեր վիճակի ու գների։
Իմ հետաքրքրութիւնը գրաւեց երկու մեքենայ։
Մէկը 1982 թուականի ինչպէս ասում են “Ջորի”, որի արժէքը $280 էր։
Յիշում եմ 2002 թուականին էլ նմանատիպ մի մեքենայ տեսել էի, որի գինը $300 էր (արդե՞օք նոյն մեքենան էր, որը վեց տարուայ ընթացքում $20 արժէքն իջել էր)։ Սա ինձ հետաքրքրեց արժէքի առումով։
Երկրորդը մի 024 էր։ Իմ կարծիքով այդ մեքենայի տիրոջ արձանը պիտի Երեւանում կանգնեցնել որպէս յոյսի խորհրդանիշ։ Մեքենան մօտաւորապէս չժանգոտած ու չխփած տեղ չունէր։ Եթէ նոյնիսկ ամբողջ մի խումբ մի քանի օր ուսումնասիրէին այդ մեքենան որեւէ չժանգոտած ու չխփած տեղ դրա վրայ չէին գտնի։ Արժէքը $2400։ Նայում էի մեքենային ու ինքս իմ մէջ մտածում, որ այս մեքենայի տէրը ինչ յոյսով է այն բերել շուկայ եւ արդեօք ո՞վ եւ ի՞նչ նպատակով պիտի գնի այս մեքենան։ Տէրը հաւանաբար առաջնորդուել էր “յոյսը վերջինն է մեռնում” ասացուածքով։
Հայաստանի նման երկրներում դժուարութիւնը կայանում է նրանում, որ չկան մեքենայաշինական գործարաններ, որոնք այդ արդէն շարքից դուրս եկած մեքենաները գնեն ու ձուլեն եւ դրանց փոխարէն մեքենայտէրերին ապառիկով նոր մեքենաներ վաճառեն։ Հնացած ու շարքից դուրս եկած մեքենաների տէրերն էլ մանաւանդ, եթէ փող չունեն, ընկնում են կրակը, ոչ կարողանում են նորը գնել, ոչ էլ կարողանում են հինը վաճառել։
Հասարակութիւնն էլ վայելում է այդ մեքենաների ոչ միայն անշուք տեսքը, այլ դրանցից արտանետուող թունաւոր գազերը, որոնք ապականում են մթնոլորտը՝ վտանգելով մարդկանց կեանքը։
Լաւ մնացէք։
Saturday, November 8, 2008
ԽՈՀԵՐ ՕԲԱՄԱՅԻ ԸՆՏՐՈՒԹԵԱՆ ԱՌԻԹՈՎ
Օբամայի ընտրութիւնը որպէս ԱՄՆ-ի Նախագահ առայժմ ամենուրէք մնում է քննարկման առարկայ։ Քննարկումները գնում են յատկապէս խնդրի քաղաքական եւ միջազգային յարաբերութիւնների ոլորտների վերաբելեալ։ Երեւոյթն այնպիսին է, որ հէնց այդպէս էլ պիտի լինէր։ Օբամայի ընտրութեան ու դրան յաջորդած իրադարձութիւնների լոյսի տակ մի քանի մտքեր էլ իմ մօտ առաջացան, որոնցից ահաւասիկ երեքը։
1.- Օբամայի ընտրութեան առիթով Քենիայում յայտարարուեց մէկ օր արձակուրդ։
Մտածում եմ տարբերութեան մասին, հոգեբանութեան ու մտածողութեան տարբերութեան մասին։ Օրինակ աւելի լաւ չէր լինի, որ Քենիայի ղեկավարները մէկ օր արձակուրդի փոխարէն յայտարարէին, “սիրելի ժողովուրդ, Change մեր մտածողութեան ու ապրելակերպի մէջ, հետեւաբար այսօրուանից օրը ութ ժամ աշխատելու փոխարէն պիտի աշխատենք տաս ժամ, որպէսզի մի քիչ զարգանանք, մի քիչ յառաջադիմենք։ Մեզ համար էլ թող օրինակ ծառայի Օբաման ու իր աշխատասիրութիւնը”։
Ի միջի այլոց նշեմ, որ եթէ Նախագահը կիսաիրանական ծագում ունենար, Իրանում կը յայտարարուէր մէկ շաբաթեայ տօնախմբութիւն։
Մտածում եմ մտածողութեան ու հոգեբանութեան մասին։
2.- Օբաման ԱՄՆ-ում ծնուած կիսաքենիական առաջին սերնդին է պատկանում։ Մենք՝ հայերս, արդէն ունենք ԱՄՆ-ում ծնուած երրորդ սերունդը։ Հարցին բացառուած է նայել այն տեսանկիւնից, որ սա քենիական համայնքի աշխատանքի արդիւնքն է։ Ենթադրում եմ, որ մենք շատ աւելի կազմակերպուած ենք, քան քենիական համայնքը ԱՄՆ-ում եւ բացառում եմ, որ սա ընդհանպապէս նման բաների հետ կապ ունի։Սակայն մտածում եմ, որ Ամերիկահայութեան համար ժամանակը՞ չէ մտածել եթէ ոչ ԱՄՆ-ի նախագահութեան, ապա առնուազն պետական ոլորտում բանալի տեղերի մասին։ Կամ աւելի ճիշտը, եթէ մենք նման խնդիր մեր առջեւ դնենք, ի՞նչ խոչընդոտների կը հանդիպենք եւ ինչպէ՞ս ենք կարող վերացնել այդ խոչընդոտները։
Այս հարցերի վրայ խեթ խեթ նայողներին հէնց հիմա պատասխանեմ, որ մտածելն առնուազն արգելուած չէ, եւ յիշեցնեմ, որ ժամանակին Ժիւլ Վեռնի վրայ էլ էին ծիծաղում, իսկ իմ հարցադրումները շատ աւելի իրատեսական են քան նրա ասածները։
3.- Օբամայի “Change has come to America” նախադասութիւնն իմ մէջ անընդհատ արթնացնում է “Կնքահայր” (The Godfather) տեսաերիզի առաջին իսկ նախադասութիւնը` “I belive in America”։ Ինչու՞։ Չգիտեմ։
Ուրիշ բաների մասին էլ եմ մտածում։
Լաւ մնացէք։
1.- Օբամայի ընտրութեան առիթով Քենիայում յայտարարուեց մէկ օր արձակուրդ։
Մտածում եմ տարբերութեան մասին, հոգեբանութեան ու մտածողութեան տարբերութեան մասին։ Օրինակ աւելի լաւ չէր լինի, որ Քենիայի ղեկավարները մէկ օր արձակուրդի փոխարէն յայտարարէին, “սիրելի ժողովուրդ, Change մեր մտածողութեան ու ապրելակերպի մէջ, հետեւաբար այսօրուանից օրը ութ ժամ աշխատելու փոխարէն պիտի աշխատենք տաս ժամ, որպէսզի մի քիչ զարգանանք, մի քիչ յառաջադիմենք։ Մեզ համար էլ թող օրինակ ծառայի Օբաման ու իր աշխատասիրութիւնը”։
Ի միջի այլոց նշեմ, որ եթէ Նախագահը կիսաիրանական ծագում ունենար, Իրանում կը յայտարարուէր մէկ շաբաթեայ տօնախմբութիւն։
Մտածում եմ մտածողութեան ու հոգեբանութեան մասին։
2.- Օբաման ԱՄՆ-ում ծնուած կիսաքենիական առաջին սերնդին է պատկանում։ Մենք՝ հայերս, արդէն ունենք ԱՄՆ-ում ծնուած երրորդ սերունդը։ Հարցին բացառուած է նայել այն տեսանկիւնից, որ սա քենիական համայնքի աշխատանքի արդիւնքն է։ Ենթադրում եմ, որ մենք շատ աւելի կազմակերպուած ենք, քան քենիական համայնքը ԱՄՆ-ում եւ բացառում եմ, որ սա ընդհանպապէս նման բաների հետ կապ ունի։Սակայն մտածում եմ, որ Ամերիկահայութեան համար ժամանակը՞ չէ մտածել եթէ ոչ ԱՄՆ-ի նախագահութեան, ապա առնուազն պետական ոլորտում բանալի տեղերի մասին։ Կամ աւելի ճիշտը, եթէ մենք նման խնդիր մեր առջեւ դնենք, ի՞նչ խոչընդոտների կը հանդիպենք եւ ինչպէ՞ս ենք կարող վերացնել այդ խոչընդոտները։
Այս հարցերի վրայ խեթ խեթ նայողներին հէնց հիմա պատասխանեմ, որ մտածելն առնուազն արգելուած չէ, եւ յիշեցնեմ, որ ժամանակին Ժիւլ Վեռնի վրայ էլ էին ծիծաղում, իսկ իմ հարցադրումները շատ աւելի իրատեսական են քան նրա ասածները։
3.- Օբամայի “Change has come to America” նախադասութիւնն իմ մէջ անընդհատ արթնացնում է “Կնքահայր” (The Godfather) տեսաերիզի առաջին իսկ նախադասութիւնը` “I belive in America”։ Ինչու՞։ Չգիտեմ։
Ուրիշ բաների մասին էլ եմ մտածում։
Լաւ մնացէք։
Thursday, November 6, 2008
“ՍԷՐ ԵՒ ԱՏԵԼՈՒԹԻՒՆ”
Անցեալ Երեքշաբթի օրը Պարոնեանի անուան թատրոնում դիտեցի Վարդան Պետրոսեանի “Սէր եւ ատելութիւն” թատերգութիւնը։
Եթէ կարճ պիտի ասեմ, ապա հիանալի բովանդակութիւն եւ հիանալի խաղարկութիւն։
Ամբողջ երկու ժամ, առանց ընդմիջման, մեն մենակ (ի բացառեալ մէկ պարի) Պետրոսեանը խօսեց, երգեց, պարեց, շփուեց հանդիսատեսի հետ, պատգամ փոխանցեց, դերասանութիւն արաւ, դերասանութիւն չարաւ, մի խօսքով շատ լաւ էր։
Դահլիճում դատարկ տեղ չկար։ Լեփ լեցուն։ Էլի ինչպէս նախորդ թատրոնը (որի մասին գրել եմ մի քանի օր առաջ) եթէ ասեղ քցէին գետնին չէր ընկնի։
Իրօք ուրախալի երեւոյթ է։ Այս առումով պիտի ասել, որ ընդհանուր առմամբ, բարեբախտաբար, մշակութային կեանքը Երեւանում եռում է։
Միեւնոյն օրը մի դահլիճում թատրոն կայ, մի այլ դահլիճում համերգ, մի այլ դահլիճում օպերա, չորրորդում էլի թատրոն եւ հէնց այսպէս, տարբեր տարիքի ու ճաշակի ու բովանդակութեան յագուրդ տուող միջոցառումներ եւ դահլիճներն էլ լեցուն։
Մշակութային առումով Հայաստանի ու Սփիւռքի մեծ տարբերութիւններից մէկն էլ հէնց սա է։ Սփիւռքում պիտի սպասես տեսնես ինչ են բեմադրում, գնաս, դիտես, գնացիր գնացիր, չգնացիր, սպասիր մինչեւ յաջորդը, իսկ որակը երաշխաւորուած չէ։ Իսկ Հայաստանում չես սպասում մի բան բեմադրեն, ընտրում ես եւ եթէ որակը քեզ չբաւարարեց, կայ ուրիշը, էլի ուրիշը, էն միւսը, դու ես ընտրողը։
Շեղուեցինք։ Վերադառնանք նիւթին։
Ես տեսել եմ Վարդան Պետրոսեանի բեմադրութիւններից մի քանիսը։ Ինձ մինչ այս ամենից շատ դուր էր եկել “Խաղում ենք 1700”-ը։ Դրանից յետոյ ինչ տեսել եմ ինձ թւում էր կրկնութիւն կամ առնուազն անհամեմատելի “Խաղում ենք 1700”-ի հետ։ Կարծում եմ, որ “Սէր եւ ատելութիւնն” էլ նրա հետ համեմատելի չէ, բայց լաւ էր, շատ լաւ, հիանալի։ Ես մեծ բաւականութիւն ապրեցի։
Խորհուրդ կը տամ դիտել։
Լաւ մնացէք։
Յ.Գ. (1)։ Տոմսը 1500-ից 5000 դրամ։
Յ.Գ. (2) “Խաղում ենք 1700”-ը դիտելուց յետոյ նկատի ունենալով, որ այն շատ էի սիրել կինս որոշել էր թատրոնի դի. վի. դի.-ն ինձ նուիրել։ Խանութից գնել էր իսկը (Original), պարզ է աւելի բարձր գին վճարելով քան կեղծը։ Նուէրն ստանալուց յետոյ բացեցի տուփը եւ սկսեցի թատրոնը դիտել։ Պատկերը կար, ձայնը մի րոպէ յետոյ։ Մարդը մի բան ասել վերջացրել, այդ բանին համապատասխան շարժուձեւ է արել, հիմա մի այլ բան է ասում ու մի այլ բան է անում, մենք տակաւին լսում ենք նախկին խօսքերը։ Չգիտեմ այդպիսի տեսաերիզ դիտել էք թէ ոչ, տհաճ է եւ անդուրեկան։ Ես չեմ համբերում եւ անջատում եմ։ Փաստօրէն շուկայում կեղծը վաճառում են իսկի տեղ աւելի բարձր գնով։
Դաստիարակչական կէտ։ Քցուելուց խուսափելու համար տեսաերիզ գնելիս մի հաւատացէք վաճառողի խօսքերին եւ անպայման այն ստուգէք տեղում։
Յ.Գ. (3) Նոր Տարին մօտ է։ Մտածում եմ կարո՞ղ է Վարդան Պետրոսեանի բոլոր թատերգութիւնների իսկ տեսաերիզները նուէր ստանամ։ ինչ իմանամ։
Եթէ կարճ պիտի ասեմ, ապա հիանալի բովանդակութիւն եւ հիանալի խաղարկութիւն։
Ամբողջ երկու ժամ, առանց ընդմիջման, մեն մենակ (ի բացառեալ մէկ պարի) Պետրոսեանը խօսեց, երգեց, պարեց, շփուեց հանդիսատեսի հետ, պատգամ փոխանցեց, դերասանութիւն արաւ, դերասանութիւն չարաւ, մի խօսքով շատ լաւ էր։
Դահլիճում դատարկ տեղ չկար։ Լեփ լեցուն։ Էլի ինչպէս նախորդ թատրոնը (որի մասին գրել եմ մի քանի օր առաջ) եթէ ասեղ քցէին գետնին չէր ընկնի։
Իրօք ուրախալի երեւոյթ է։ Այս առումով պիտի ասել, որ ընդհանուր առմամբ, բարեբախտաբար, մշակութային կեանքը Երեւանում եռում է։
Միեւնոյն օրը մի դահլիճում թատրոն կայ, մի այլ դահլիճում համերգ, մի այլ դահլիճում օպերա, չորրորդում էլի թատրոն եւ հէնց այսպէս, տարբեր տարիքի ու ճաշակի ու բովանդակութեան յագուրդ տուող միջոցառումներ եւ դահլիճներն էլ լեցուն։
Մշակութային առումով Հայաստանի ու Սփիւռքի մեծ տարբերութիւններից մէկն էլ հէնց սա է։ Սփիւռքում պիտի սպասես տեսնես ինչ են բեմադրում, գնաս, դիտես, գնացիր գնացիր, չգնացիր, սպասիր մինչեւ յաջորդը, իսկ որակը երաշխաւորուած չէ։ Իսկ Հայաստանում չես սպասում մի բան բեմադրեն, ընտրում ես եւ եթէ որակը քեզ չբաւարարեց, կայ ուրիշը, էլի ուրիշը, էն միւսը, դու ես ընտրողը։
Շեղուեցինք։ Վերադառնանք նիւթին։
Ես տեսել եմ Վարդան Պետրոսեանի բեմադրութիւններից մի քանիսը։ Ինձ մինչ այս ամենից շատ դուր էր եկել “Խաղում ենք 1700”-ը։ Դրանից յետոյ ինչ տեսել եմ ինձ թւում էր կրկնութիւն կամ առնուազն անհամեմատելի “Խաղում ենք 1700”-ի հետ։ Կարծում եմ, որ “Սէր եւ ատելութիւնն” էլ նրա հետ համեմատելի չէ, բայց լաւ էր, շատ լաւ, հիանալի։ Ես մեծ բաւականութիւն ապրեցի։
Խորհուրդ կը տամ դիտել։
Լաւ մնացէք։
Յ.Գ. (1)։ Տոմսը 1500-ից 5000 դրամ։
Յ.Գ. (2) “Խաղում ենք 1700”-ը դիտելուց յետոյ նկատի ունենալով, որ այն շատ էի սիրել կինս որոշել էր թատրոնի դի. վի. դի.-ն ինձ նուիրել։ Խանութից գնել էր իսկը (Original), պարզ է աւելի բարձր գին վճարելով քան կեղծը։ Նուէրն ստանալուց յետոյ բացեցի տուփը եւ սկսեցի թատրոնը դիտել։ Պատկերը կար, ձայնը մի րոպէ յետոյ։ Մարդը մի բան ասել վերջացրել, այդ բանին համապատասխան շարժուձեւ է արել, հիմա մի այլ բան է ասում ու մի այլ բան է անում, մենք տակաւին լսում ենք նախկին խօսքերը։ Չգիտեմ այդպիսի տեսաերիզ դիտել էք թէ ոչ, տհաճ է եւ անդուրեկան։ Ես չեմ համբերում եւ անջատում եմ։ Փաստօրէն շուկայում կեղծը վաճառում են իսկի տեղ աւելի բարձր գնով։
Դաստիարակչական կէտ։ Քցուելուց խուսափելու համար տեսաերիզ գնելիս մի հաւատացէք վաճառողի խօսքերին եւ անպայման այն ստուգէք տեղում։
Յ.Գ. (3) Նոր Տարին մօտ է։ Մտածում եմ կարո՞ղ է Վարդան Պետրոսեանի բոլոր թատերգութիւնների իսկ տեսաերիզները նուէր ստանամ։ ինչ իմանամ։
Wednesday, November 5, 2008
ՕԲԱՄԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ
Ի վերջոյ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներում կայացան նախագահական ընտրութիւններն ու Նախագահ ընտրուեց Բարաք Օբաման (մինչեւ այստեղ նոր բան չասացի)։
Ես կարծում եմ, որ ամերիկացիները Օբամային քուէ տուեցին հիմնականում տնտեսական շարժառիթներից ելած, այսինքն մարդկանց կողմնորոշման վրայ ազդեցին իրենց գրպանները, այլ խօսքով մարդկանց անձնական նիւթական վիճակը, որը պարզ է երկրի պատկերն է։
Այն, որ ԱՄՆ-ի վարչակարգի անցնող տարիների հակաահաբեկչական պայքարը, Իրաքի վրայ հարձակումը, Աֆղանստանը եւ այլն ազդել են մարդկանց վրայ եւ յամենայնդէպս ոմանք էլ դրանից են դժգոհ կասկածից վեր է, բայց իմ կարծիքով ամերիկացիների ստուար զանգուածը այդ հարցերին նայում էին եւ նայում են ոչ որպէս մարդու իրաւունքի, ժողովրդավարութեան տարածման, ազատութեան, զոհուած ամերիկացի երիտասարդների եւ նման բաների տեսանկիւնից, այլ նրա, թէ այդ պայքարները ինչքանով են ազդել ու ազդում իրենց գրպանների վրայ։ Ու հէնց այս էլ դարձաւ Օբամային քուէ տալու հիմնական շարժառիթը։
Յամենայնդէպս շատ շատերը մեծ յոյսեր են կապում Օբամայի հետ։ Այդ շատ շատերի մէջ մտնում են ոչ միայն ամերիկացիներն ու Ամերիկայի հայերը, այլ առհասարակ աշխարհի տարբեր անկիւններում ապրող մարդիկ։
Ոմանք էլ այն կարծիքի են, որ ընդամէնը Սպիտակ Տան տնուորն է փոխուել ու էական փոփոխութիւն ԱՄՆ-ի քաղաքականութեան մէջ չի կատարուելու։
Ի՞նչ է հայերի ակնկալիքը։
Օբաման ինչպէս խոստացել է պաշտօնապէս ու այս անգամ որպէս ԱՄՆ-ի Նախագահ կը ճանաչի Հայոց Ցեղասպանութեան իորողութիւնը։ Լաւ է։
Օբամայի ժամանակ թերեւս հնարաւոր կը լինի աւելի շատ օժանդակութիւն ապահովել Հայաստանի համար։ Դա էլ է լաւ, թէեւ որոշների կարծիքով Բուշի ժամանակ Հայաստանը այդ առումով բաւականին շահել է։ Բուշի վատը հայերի համար միայն եղել է այն, որ նա ցեղասպանութիւն բառը չի գործածել։
Իսկ իմ ոչ տնտեսագետիս կարծիքով յառաջիկայ տարիներին կը լաւանայ ԱՄՆ-ի տնտեսական վիճակը, որից բնականաբար կը շահեն ԱՄՆ-ի հայերը։ Դա էլ է լաւ։
Էլ ի՞նչ կը լինի։
Սպասենք, տեսնենք։
Յամենայնդէպս երիտասարդ սեւամորթի ընտրութիւնը որպէս ԱՄՆ-ի Նախագահ անկիւնադարձային երեւոյթ է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգների պատմութեան մէջ, որը լուրջ հետեւանքներ կարող է ունենալ ոչ միայն ԱՄՆ-ի, այլ ողջ աշխարհի համար, որին անդրադառնալը, ի հարկէ, այս կայք էջի համբերութիւնից դուրս է։
Ինչպէս ասացի` սպասենք, տեսնենք։
Լաւ մնացէք։
Յ.Գ.։ Չմոռանամ աւելացնել, որ Օբամայի յաղթանակը ինձ բերեց յաղթութիւն մի գրազում, որի արդիւնքում շահեցի մի շիշ սառը գարեջուր, թէեւ այն դեռ չեմ վայելել։
Ես կարծում եմ, որ ամերիկացիները Օբամային քուէ տուեցին հիմնականում տնտեսական շարժառիթներից ելած, այսինքն մարդկանց կողմնորոշման վրայ ազդեցին իրենց գրպանները, այլ խօսքով մարդկանց անձնական նիւթական վիճակը, որը պարզ է երկրի պատկերն է։
Այն, որ ԱՄՆ-ի վարչակարգի անցնող տարիների հակաահաբեկչական պայքարը, Իրաքի վրայ հարձակումը, Աֆղանստանը եւ այլն ազդել են մարդկանց վրայ եւ յամենայնդէպս ոմանք էլ դրանից են դժգոհ կասկածից վեր է, բայց իմ կարծիքով ամերիկացիների ստուար զանգուածը այդ հարցերին նայում էին եւ նայում են ոչ որպէս մարդու իրաւունքի, ժողովրդավարութեան տարածման, ազատութեան, զոհուած ամերիկացի երիտասարդների եւ նման բաների տեսանկիւնից, այլ նրա, թէ այդ պայքարները ինչքանով են ազդել ու ազդում իրենց գրպանների վրայ։ Ու հէնց այս էլ դարձաւ Օբամային քուէ տալու հիմնական շարժառիթը։
Յամենայնդէպս շատ շատերը մեծ յոյսեր են կապում Օբամայի հետ։ Այդ շատ շատերի մէջ մտնում են ոչ միայն ամերիկացիներն ու Ամերիկայի հայերը, այլ առհասարակ աշխարհի տարբեր անկիւններում ապրող մարդիկ։
Ոմանք էլ այն կարծիքի են, որ ընդամէնը Սպիտակ Տան տնուորն է փոխուել ու էական փոփոխութիւն ԱՄՆ-ի քաղաքականութեան մէջ չի կատարուելու։
Ի՞նչ է հայերի ակնկալիքը։
Օբաման ինչպէս խոստացել է պաշտօնապէս ու այս անգամ որպէս ԱՄՆ-ի Նախագահ կը ճանաչի Հայոց Ցեղասպանութեան իորողութիւնը։ Լաւ է։
Օբամայի ժամանակ թերեւս հնարաւոր կը լինի աւելի շատ օժանդակութիւն ապահովել Հայաստանի համար։ Դա էլ է լաւ, թէեւ որոշների կարծիքով Բուշի ժամանակ Հայաստանը այդ առումով բաւականին շահել է։ Բուշի վատը հայերի համար միայն եղել է այն, որ նա ցեղասպանութիւն բառը չի գործածել։
Իսկ իմ ոչ տնտեսագետիս կարծիքով յառաջիկայ տարիներին կը լաւանայ ԱՄՆ-ի տնտեսական վիճակը, որից բնականաբար կը շահեն ԱՄՆ-ի հայերը։ Դա էլ է լաւ։
Էլ ի՞նչ կը լինի։
Սպասենք, տեսնենք։
Յամենայնդէպս երիտասարդ սեւամորթի ընտրութիւնը որպէս ԱՄՆ-ի Նախագահ անկիւնադարձային երեւոյթ է Ամերիկայի Միացեալ Նահանգների պատմութեան մէջ, որը լուրջ հետեւանքներ կարող է ունենալ ոչ միայն ԱՄՆ-ի, այլ ողջ աշխարհի համար, որին անդրադառնալը, ի հարկէ, այս կայք էջի համբերութիւնից դուրս է։
Ինչպէս ասացի` սպասենք, տեսնենք։
Լաւ մնացէք։
Յ.Գ.։ Չմոռանամ աւելացնել, որ Օբամայի յաղթանակը ինձ բերեց յաղթութիւն մի գրազում, որի արդիւնքում շահեցի մի շիշ սառը գարեջուր, թէեւ այն դեռ չեմ վայելել։
Monday, November 3, 2008
“ՈՏՔԻ՜, ԴԱՏԱՐԱՆՆ Է ԳԱԼԻՍ”
Անցեալ Հինգշաբթի օրը “Գաբրիէլ Սունդուկեան”-ի անուան թատրոնում դիտեցի Պերճ Զէյթունցեանի “Ոտքի՜, դատարանն է գալիս” թատերգութիւնը։
Վաղուց ուզում էի այդ թատրոնը տեսնել։ Ինչպէս ասում են, չէր ստացւում։ Ի վերջոյ եղաւ։
Լաւ էր։ Ստորեւ տպաւորութիւններս։
Դահլիճում դատարկ տեղ չկար։ Իսկապէս որ եթէ ասեղ քցէին, գետնին չէր ընկնի։ Լեփ լեցուն դահլիճ, մեծ թուով երիտասարդներ ու պատանիներ, որը բնականաբար ուրախալի երեւոյթ է։ Դրսում տեսայ շրջաններից եկած հանրակառքեր, որ նշանակում է մարզերի դպրոցների աշակերտներին բերել են թատրոն դիտելու, որն իր հերթին դրական երեւոյթ է։
Բովանդակային առումով թատրոնը լաւ էր, մեզ մեր պատմութիւնը յիշեցնող, դաստիարակչական, ազգային, հայրենասիրական, թէեւ անկեղծ լինելու համար պիտի ասեմ, որ ես այլեւս չեմ կարողանում տանել, չեմ համբերում այսպիսի նախադասութիւններ՝ “թուրք զինուորները գրազ էին գալիս, որ այս յղի հայ կնոջ պտուղը տղայ է թէ աղջիկ ու յետոյ սրով պատռում նրա…”։ Կոպիտ բառեր չեմ ուզում գործածել, պարզապէս ասեմ որ երկար տարիներ է ինչ խուսափում եմ նման բովանդակութեամբ տեսաերիզներից, գրքերից, թատրոններից ու եթէ դիտում եմ ու կարդում, պարզապէս ճարահատուած։
Ինչպէս ցանկացած ժամանակ, ցանկացած տեղ, առիթով ու անառիթ, մի տեղ էլ Դաշնակցութեանը հարուածեցին առանց անուն տալու, այն է հայկական ուժերը վեց տարի շարունակ երիտթուրքերի հետ համագործակցեցին…
Ներկայացուեց Թեհլիրեանը, Սեպուհը, այդ տարիների Անդրանիկը, բայց ոչ մի խօսք այն մասին թէ ի վերջոյ այս մարդիկ որ կազմակերպութեան անդամներն են եղել։ Ոչ մի խօսք Դաշնակցութեան մասին։
Բեմից յայտարարեցին որ թատրոնը գրուել է 1988 թուականին։ Մտածում եմ, որ եթէ 1988 թուականին, երբ գրուել է այս թատերգութիւնը երկրի պայմաններից ելնելով Զէյթունցեանի համար հնարաւոր չէր դրան անդրադառնալ, այսօր փոխուել են պայմաններն ու ինքը կարող է մի երկու բառով, մի երկու նախադասութեամբ դա սրբագրել, եթէ ի հարկէ ինքը դրանում համոզուած է։
Սկզբից մինչեւ վերջ դահլիճում մենք ունկնդրեցինք բազմազբաղ մարդկանց բջջային հեռախօսների զանգը։ Մէկ անգամ էլ այդ մասին պաշտօնապէս յայտարարուեց, բայց ձայն բարբառոյ յանապատի։ Թատերգութեան ամէնաթէժ պահին մէկ էլ յետեւից լսում ես զըռռռնգ, զըռռռնգ ու մտքիդ թելը կտրւում է, 1921 թուականից տեղափոխւում ես գերզարգացած 2008 թուական։
Հակառակ այն բանի, որ դերասանների մի մասը վաստակաւոր արտիստի կոչում ունէին ու դերասանների զգալի մասը արհեստավարժներ էին, իմ (ու ոչ միայն իմ) կարծիքով խաղարկութիւնը թոյլ էր, ամէն ինչ մի տեսակ արհեստական էր։
Թատրոնի աւարտին բեմ բարձրացաւ Մշակոյթի փոխնախարարը։ Բեմ հրաւիրեցին դահլիճում ներկայ Պերճ Զէյթունցեանին։ Փոխնախարարը գնահատագրեր յանձնեց դերասաններից մի քանիսին։ Մեր բախտից էր, որ մենք այդ օրն էինք թատրոն գնացել ուստի եւ այդ արարողութեան ներկայ գտնուեցինք։
Թատրոն գնացէք։
Վաղուց ուզում էի այդ թատրոնը տեսնել։ Ինչպէս ասում են, չէր ստացւում։ Ի վերջոյ եղաւ։
Լաւ էր։ Ստորեւ տպաւորութիւններս։
Դահլիճում դատարկ տեղ չկար։ Իսկապէս որ եթէ ասեղ քցէին, գետնին չէր ընկնի։ Լեփ լեցուն դահլիճ, մեծ թուով երիտասարդներ ու պատանիներ, որը բնականաբար ուրախալի երեւոյթ է։ Դրսում տեսայ շրջաններից եկած հանրակառքեր, որ նշանակում է մարզերի դպրոցների աշակերտներին բերել են թատրոն դիտելու, որն իր հերթին դրական երեւոյթ է։
Բովանդակային առումով թատրոնը լաւ էր, մեզ մեր պատմութիւնը յիշեցնող, դաստիարակչական, ազգային, հայրենասիրական, թէեւ անկեղծ լինելու համար պիտի ասեմ, որ ես այլեւս չեմ կարողանում տանել, չեմ համբերում այսպիսի նախադասութիւններ՝ “թուրք զինուորները գրազ էին գալիս, որ այս յղի հայ կնոջ պտուղը տղայ է թէ աղջիկ ու յետոյ սրով պատռում նրա…”։ Կոպիտ բառեր չեմ ուզում գործածել, պարզապէս ասեմ որ երկար տարիներ է ինչ խուսափում եմ նման բովանդակութեամբ տեսաերիզներից, գրքերից, թատրոններից ու եթէ դիտում եմ ու կարդում, պարզապէս ճարահատուած։
Ինչպէս ցանկացած ժամանակ, ցանկացած տեղ, առիթով ու անառիթ, մի տեղ էլ Դաշնակցութեանը հարուածեցին առանց անուն տալու, այն է հայկական ուժերը վեց տարի շարունակ երիտթուրքերի հետ համագործակցեցին…
Ներկայացուեց Թեհլիրեանը, Սեպուհը, այդ տարիների Անդրանիկը, բայց ոչ մի խօսք այն մասին թէ ի վերջոյ այս մարդիկ որ կազմակերպութեան անդամներն են եղել։ Ոչ մի խօսք Դաշնակցութեան մասին։
Բեմից յայտարարեցին որ թատրոնը գրուել է 1988 թուականին։ Մտածում եմ, որ եթէ 1988 թուականին, երբ գրուել է այս թատերգութիւնը երկրի պայմաններից ելնելով Զէյթունցեանի համար հնարաւոր չէր դրան անդրադառնալ, այսօր փոխուել են պայմաններն ու ինքը կարող է մի երկու բառով, մի երկու նախադասութեամբ դա սրբագրել, եթէ ի հարկէ ինքը դրանում համոզուած է։
Սկզբից մինչեւ վերջ դահլիճում մենք ունկնդրեցինք բազմազբաղ մարդկանց բջջային հեռախօսների զանգը։ Մէկ անգամ էլ այդ մասին պաշտօնապէս յայտարարուեց, բայց ձայն բարբառոյ յանապատի։ Թատերգութեան ամէնաթէժ պահին մէկ էլ յետեւից լսում ես զըռռռնգ, զըռռռնգ ու մտքիդ թելը կտրւում է, 1921 թուականից տեղափոխւում ես գերզարգացած 2008 թուական։
Հակառակ այն բանի, որ դերասանների մի մասը վաստակաւոր արտիստի կոչում ունէին ու դերասանների զգալի մասը արհեստավարժներ էին, իմ (ու ոչ միայն իմ) կարծիքով խաղարկութիւնը թոյլ էր, ամէն ինչ մի տեսակ արհեստական էր։
Թատրոնի աւարտին բեմ բարձրացաւ Մշակոյթի փոխնախարարը։ Բեմ հրաւիրեցին դահլիճում ներկայ Պերճ Զէյթունցեանին։ Փոխնախարարը գնահատագրեր յանձնեց դերասաններից մի քանիսին։ Մեր բախտից էր, որ մենք այդ օրն էինք թատրոն գնացել ուստի եւ այդ արարողութեան ներկայ գտնուեցինք։
Թատրոն գնացէք։
Subscribe to:
Posts (Atom)