ՄԻ ԴԻՏՈՐԴԻ ՏՊԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (4)

"Երեկոյեան ճիշտ ժամը 8։00-ին, ինչպէս օրէնքով սահմանուած է, փակուեց ընտրատեղամասի դուռը։ Ինձ նախապէս զգուշացրել էին, որ պատահում է, երբ ընտրատեղամասի դուռը փակելուց յետոյ ոմանք առաջարկում են փոխարէն անմիջապէս սկսել քուէների հաշուարկը, մի պատառ հասց ուտել եւ յետոյ շարունակել աշխատանքը։ Իսկ մի պատառ հաց նշանակում է` խորոված ու օղի ու գնաց։ Հետեւաբար չպիտի դա թոյլ տալ։

Յանձնաժողովի նախագահը թեթեւակի նման առաջարկ արեց, բայց միանգամից մերժուեց։

Ուստի սկսեցին քուէների հաշուարկը։

Անկեղծ ասած չափազանց ձանձրալի, յոգնեցուցիչ ու պատասխանատու գործ էր, մանաւանդ գիշերուայ այդ պահին։ Դեռ ես առաւօտուայ ժամը 07։55-ին էի գնացել տեղամաս, Յանձնաժողովի անդամները, յատկապէս նախագահը, քանի օր այդ վազքի մէջ էին եղել եւ արդէն դրա նախորդ գիշերը եւ վաղ առաւօտեան սկսել էին աշխատել ու իսկապէս յոգնած էին։ Մանաւանդ մեղքս էր գալիս նախագահից։

Նախ ստուգեցին թէ քանի հոգի են տետրում գրանցուել, յետոյ հաշուեցին քուէաթերթիկների տրցակների մնացորդացը, յետոյ մնացած ծրարները եւ այդ ամբողջի արձանագրութիւնը կազմելուց յետոյ բացեցին քուէատուփը եւ սկսեցին հաշուել քուէները։

Յանձնաժողովի անդամները նստել էին մի սեղանի շուրջ, մնացածը նրանց շուրջ կամ մի այլ սեղանի, ոմանք էլ կանգնել էին նրանց գլխի վերեւում։

Սկսեց հաշուարկը եւ ի զարմաս ամէնի Րաֆֆի Յովհաննիսեանի "Ժառանգութիւն" կուսակցութիւնը սկսեց, մեղմ ասաց, քաղահան անել։ Մարդիկ խառնուեցին իրար։ Եւ սկսեցին անընդհատ հեռակայ կարգով շնորհաւորել Րաֆֆին։ Այդ ընթացքում ինձ մօտեցաւ Հանրապետական կուսակցութեան ներկայացուցիչն ու շնորհաւորեց յաղթանակի համար։ Հարցրի՝ "Ո՞ր յաղթանակի"։ Ասաց՝ "Միթէ՞ դու "Ժառանգութիւն"-ից չես"։ Ասացի՝ "Ոչ, ես որեւէ կուսակցութիւնից չեմ"։

Քիչ յետոյ նոյն մարդը վերադարձաւ ժպիտը դէմքին՝ "Դաշնա՞կ ես"։ Ասացի՝ "Եղբայր, արդէն մի քանի անգամ ասել եմ, որ ես որեւէ կուսակցութիւնից չեմ, դիտորդ եմ"։ Գնաց, չհաւատալով ասածներիս։ Հետագային մտածում էի, որ թերեւս իմ եւ Րաֆֆի Յովհաննիսեանի սփիւռքահայ լինելու հանգամանքն էր այդ մարդուն ու միւսներին բերել այն եզրակացութեան, որ ես "Ժառանգութիւն"-ից եմ։ Ասում եմ միւսներին, որովհետեւ 35-40-ի մօտ մի կին կար, որը եւս մի քանի անգամ բարձրաձայն, մի քանի անգամ էլ աչքով-ունքով ինձ շնորհաւորեց "Ժառանգութեան" յաղթանակի համար։

Տարբեր կուսակցութիւնների ներկայացուցիչների պահուածքից, ամենահետաքրքիրը "Հանրապետական" կուսակցութեան ներկայացուցչի պահուածքն էր։ Գիշերուայ ժամը 02-00-ին, 03-00-ին, այդ մարդու բջջային հեռախօսը չէր անջատւում։ Անընդհատ խօսում էր ու անընդհատ զեկուցում հեռախօսագծի միւս կողմին։ Ասում էր, որ ամբողջ Հանրապետութիւնով մէկ մոլեգնում է Րաֆֆի յաղթանակը, որ նա անսպասելի չափերով քուէ է բերել, որ նա առաջին տեղում է եւ այլն եւ այլն։

Աշխատանքն աւարտուեց առաւօտեան ժամը 08։00-ին։ Յոգնած ու սպառուած գնացի տուն ու քնեցի։ Մի քանի ժամ յետոյ հեռուստացոյցով լսեցի, որ Րաֆֆին 5-րդ է եղել, իսկ Հանրապետականն անվիճելի առաջին, մի բան, որ առնուազն այդ ընտրատեղամասում այդպէս չէր։ "Հանրապետական"-ն ու "Դաշնակցութիւնը" իրար շատ շատ մօտ էին` քուէների առումով"։

ՄԻ ԴԻՏՈՐԴԻ ՏՊԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (3)

"- Կուսակցութիւններից մէկի ներկայացուցիչը 55-60 տարեկան տղամարդ էր։ Շատ էր խօսում եւ մօտաւորապէս ճանաչում էր ընտրատեղամասի բնակիչներից շատ շատերին։ Ընտրատեղամաս մտաւ կուսակցութիւններից մէկի թեկնածուներից մէկը՝ քուէարկելու։ Վերոյիշեալ 55-60 տարեկան մարդը բարձր ձայնով հարցրեց վերջինին.-"Ինչպէ՞ս եմ կարող ձեզ հետ կապ հաստատել։ Կը տա՞ք ինձ ձեր հեռախօսահամարը։" Թեկնածուն էլ դրանից հպարտանալով, բարձր ձայնով ընտրատեղամասում սկսեց ասել իր հեռախօսահամարը, յատուկ նշելով, որ "Սա իմ ուղիղ գիծն է, կապուէս` ես կը վերցնեմ"։

Ուշ գիշերուան, երբ քուէներն էին հաշւում ու այնպէս ստացուեց, որ իրար յետեւից մի քանի անգամ հանրապետականները քուէ բերեցին, մէկ էլ այն 50-60 տարեկան մարդը իր կողքին նստած Հանրապետական կուսակցութեան ներկայացուցչին կամաց ասաց.- "Այսինչ, չկասկածես, ես միշտ էլ հանրապետական եմ եղել։" Ու վերջինս էլ պատասխանեց.- "Գիտեմ, գիտեմ։" Ապշած էի մնացել թէ ինչպէս մէկ օրուայ ընթացքում մարդը կարողացաւ երեք անգամ փոխել քաղաքական կողմնորոշումը"։

- Ընտրատեղամասում բացի վերոյիշեալ 55-60 տարեկան տղամարդուց, կային երկու այլ անձինք, որոնք մօտաւորապէս բոլոր քուէարկողներին ու նրանց ընտանիքի անդամներին ճանաչում էին։ Էլ երիտասարդ աղջիկներ (Գոհար, պապեդ որտե՞ղ ա) ու տղաներ (Արշակ, քննութիւնդ ի՞նչ արիր) , էլ 4 տարեկան երեխայ, որը մօր հետ եկել էր ընտրատեղամաս (վայ, Տիկօ ինչպէ՞ս ես), էլ 101 տարեկան հիւանդ տղամարդ, որին երկու թեւի տակից բռնելով բերել էին քուէ տալու եւ վերջինս էլ հայհոյում էր, որ "Ինչու՞ էք ինձ տնից դուրս բերել" եւ էլ ում ասես։ Պարզ է, որ եթէ մէկը մի թաղամասում երկար ժամանակ ապրում է, ճանաչում է թաղամասի բնակիչներին, բայց դրան էլ չափ կայ, սրանց պարագան պարզապէս աչք զարնող էր։

- Վերեւից ներքեւ սեւ հագած մի երիտասարդ տղայ կար ընտրատեղամասում։ Ազատօրէն շրջում էր։ Ես, ինչպէս հաւանաբար նաեւ միւսները, մտածում էի, որ նա էլ այդ ընտրատեղամասի անձնակազմից է։ Որոշ ժամանակ անց Յանձնաժողովի քարտուղարը մօտեցաւ այդ տղային եւ հարցրեց.-"Դուք գրանցուա՞ծ էք"։
"Այո։".-պատասխանեց տղան։
"Որպէս ի՞նչ".- Հարցրեց քարտուղարը։"Ես ձեզ չեմ գրանցել"։
"Վատ բան եմ անում օգնում եմ"։ Պատասխանեց տղան։

Պարզուեց, որ տղան ընտրատեղամասի անձնակազմից չէ, սակայն ազատօրէն շրջում է այդտեղ, այս ու այն քուէարկողին համարձակօրէն մօտենալով ու նրա հետ զրուցելով։ Ճանաչողներ գտնուեցին, պարզուեց, որ նա Հանրապետական կուսակցութիւնից էր։

Նրան դուրս հրաւիրեցին ընտրատեղամասից առանց արձանագրութիւն կազմելու։
Մէկ ժամ յետոյ տղան կրկին ընտրատեղամասում էր ու մինչեւ գիշեր այդ սցենարը կրկնուեց 5-6 անգամ։ Այդ կապակցութեամբ մտահոգութիւնս փոխանցեցի եւ Յանձնաժողովի նախագահին եւ քարտուղարին։

Հետաքրքիր էր տղայի ամէն անգամուայ պատասխանը, որից պարզւում էր, որ նա, ըստ երեւոյթին, "չի հասկանում" թէ ինչու նրան շնորհակալութիւն յայտնելու փոխարէն դուրս են հրաւիրում` "Եաաա, վատ եմ անում օգնում եմ, լաւ էլի, էս ինչ մօտեցում ա"։"

ՄԻ ԴԻՏՈՐԴԻ ՏՊԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (2)

"Գնացի Յանձնաժողովի գրանցող անդամների գլխի վերեւը կանգնեցի տեսնելու, թէ նրանք ինչ են անում։ Գործընթացը հետեւեալն էր։ Քուէարկողը մօտենում էր սեղանի յետեւում նստած Յանձնաժողովի անդամին եւ յայտնում իր անունն ու հասցէն*։ Գրանցողը պետական մարմիններից ստացած տետրում փնտրում էր յիշեալի հասցէն, գտնում նրա անունը, անձնագրի համարը համեմատում քուէարկողի անձնագրի համարի հետ, անձնագրի նկարը՝ դէմքի, քուէարկողի նշած հասցէն՝ տետրում առկայ հասցէի եւ անձնագրում գրանցուած հասցէի եւ եթէ այս ամբողջը համապատասխանում էին, նրան էր տալիս քուէաթերթիկ ու ծրար եւ պահանջում, որ քուէարկողը իր անուան դիմաց երկու անգամ ստորագրի։

Սակայն պատահում էր այնպէս, որ ընտրատեղամաս էին ներս մտնում միանգամից 20 հոգի։ Մի բան, որ օրէնքով արգելուած է։ Եւ այդ ժխորի մէջ գործն արագացնելու նպատակով յաճախ վերոշարադրուածը ամբողջութեամբ չէր յարգւում։ Այսինքն օրինակ հարցնում էին անունն ու հասցէն, համեմատում տետրի հետ, համեմատում անձնագրի համարն ու տետրում առկայ համարն ու վերջ։ Ես վկայ եմ եղել, որ գրանցողը չի նայել անձնագրի նկարը եւ չի ստուգել անձնագրում գրանցուած հասցէն։ Մի բան, որի մասին զգուշացրեցի Յանձնաժողովի նախագահին։

Հիմա տեսնենք ինչեր պատահեցին։
- Նախ ընտրատեղամասում ներկաներից որոշները փորձեցին կամաց կամաց ինձ մօտենալ։ Ասենք օրինակ "Ախպէր ջան սուրճ կը խմե՞ս" կամ "Օղի կը խմե՞ս, մի բաժակ ընդամէնը"։ Պարզ էր՝ մերժեցի։

- Յետոյ մի երկու փորձ արուեց պարզելու քաղաքական կողմնորոշումս "Ընկեր ջան, ո՞ր կուսակցութիւնից ես"։ Բայց դա էլ ապարդիւն, որովհետեւ ես որեւէ կուսակցութիւնից չէի։

- Օրուայ երկրորդ կէսին մի երիտասարդ տղայ եկաւ քուաէրկելու։ Մէկը յիշեց նրա դէմքն ու հարցրեց` "Տղայ ջան, դու առաւօտ էլ ես եկել քուէ տալու"։ Տղան նախ մերժեց։ Երբ մարդը յամառեց, տղան ընդունեց, որ առաւօտ էլ է եկել, բայց չի քուէարկել, այլ ընդամէնը մօրն է բերել քուէարկելու։ Հարցրեցին, որ "Այսինքն դու այնքան ժամանակ ունես, որ մէկ անգամ մօրդ ես բերում քուաէրկելու, մէկ անգամ էլ ինքդ ես գալիս։ Ինչու՞ հէնց այդ ժամանակ չքուէարկեցիր"։ Մէկ սա ասաց, մէկ նա, միջնորդեցին միւսներն ու ասացին` "Լաւ էլ հարց մի առաջացրէք"։ Հարցը փակուեց։

* Տեղեկացնեմ, որ այս ձեւը կիրառւում է որոշ երկրներում, ինչպէս օրինակ յետ խորհրդային հանրապետութիւններում։ Ամէն մարդ պիտի ունենայ բնակութեան մնայուն հասցէ, որը պիտի գրանցուած լինի պետական մարմինների մօտ եւ անպայման նշուի իր անձնագրում։ Եթէ յիշեալը փոխում է իր բնակութեան հասցէն, ապա պիտի տեղեակ պահի պետական համապատասխան մարմիններին, որոնք էլ իրենց հերթին յիշեալի անձնագրի նախկին հասցէն չեղեալ յայտարարելով, անձնագրում արձանագրում են նոր հասցէն։ Ընտրութիւնների ժամանակ մարդը կարող է քուէարկել միայն այն տեղամասում, որում ընդգրկուած է իր բնակութեան վայրը։

Այս ձեւը օրինակ չի կիրառւում Իրանում։ Ամէն մարդ ունի անձնագիր, որում եւ որեւէ այլ տեղ, չի նշւում յիշեալի բնակութեան մնայուն հասցէն։ Ընտրութիւնների ժամանակ նա կարող է քուէարկել երկրի ցանկացած ընտրատեղամասում։

ՄԻ ԴԻՏՈՐԴԻ ՏՊԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ (1)

Այս եւ յառաջիկայ մի քանի օրերում կայքէջում կը տեղադրեմ Ազգային Ժողովի ընտրութիւններին որպէս դիտորդ մասնակցած ընկերներիցս մէկի տպաւորութիւնները։ Այն տեղադրում եմ այնպէս, ինչպէս ստացել եմ, պահպանելով նաեւ առաջին դէմքով գրելաձեւը։

"Առաւօտեան ժամը 07։55-ին մտայ ընտրատեղամաս՝ համապատասխան լիազօրագիրս ներկայացնելով Յանձնաժողովի նախագահին։ Քիչ յետոյ քարտուղարը գրանցեց ինձ։

08։00-ին բացուեց ընտրատեղամասը։ Հէնց այդ պահից էլ ընտրողներ մտան քուէարկելու։ Սա իմ մէջ կասկած առաջարցրեց։ Մտածեցի, կամ սրանք աշխատողներ են, որ եկել են շուտ քուէարկեն ու աշխատանքի գնան, կամ հաւանական է, որ սրանք այսքան շուտ են եկել քուէարկելու, որպէսզի օրուայ երկրորդ կէսին էլի գան կամ էլ ժամանակ ունենան այլ տեղամասեր գնալու ու քուէարկելու։ Որոշեցի ինչքան էլ դժուար, բայց եւ այնպէս փորձել կարողութեանս սահմաններում յիշել քուէարկողների դէմքերը (պատկերացրէք հազարից աւելի մարդու դէմք)։

Ընտրատեղամասում ճանաչում էի երեք հոգու։ Գրանցուած էին 23 հոգի։ 9 հոգի Յանձնաժողովի անդամ եւ մնացածը մեծամասնականով առաջադրուած թեկնածուների վստահուած անձինք կամ էլ դիտորդներ ու կուսակցութիւնների ներկայացուցիչներ։

Սրահի մի կողմում նստած էին յանձնաժողովի անդամներ, որոնք գրանցում էին քուէարկողներին ու նրանց տալիս քուէթերթիկները։

Նրանց դիմացը, սրահի միւս կողմում, նստել էին վստահուած անձինք ու դիտորդները, որոնցից որոշների առջեւ դրուած էր մի թերթիկ ու դրա վրայ նշում էին անում։ Մօտեցայ նրանց իմանալու համար, որ ինչ են նշան անում։ Պարզուեց, որ նրանք իրենց հետ ունեն թերթիկներ, որոնց վրայ տպագրուած են համարներ (մէկից մինչեւ մի քանի հարիւր կամ մի քանի հազար) ու նրանք իւրաքանչիւր քուէարկողի դիմաց նշան են անում մէկ թիւ։ Դրանով պարզւում է, օրինակ, որ ժամը 11։00-ի դրութեամբ 156 հոգի քուէ են տուել։ Վերջում, եթէ նրանց մօտ առկայ թիւը չհամապատասխանի քուէաթերթիկների ընդհանուր թուին, կը պարզուի, որ խախտում է տեղի ունեցել։ Այսինքն, եթէ նրանց մօտ գրանցուած է 1111 քուէարկող, սակայն քուէատուփից հանւում է 1555 քուէ կամ էլ 800 քուէ, նշանակում է խախտում է տեղի ունեցել։

Այդ ձեւը լաւ էր լցոնումների առաջն առնելու տեսակէտից։ Բայց պարզ էր, որ դա խախտման առաջն առնելու ընդամէնը մի ձեւ է, բայց կան հազար ու մի այլ ձեւեր եւ մի աթոռի վրայ նստելով ու նշան դնելով սրանք չեն կարող 100-ից 100 տոկոս վստահ լինել, որ խախտում տեղի չի ունեցել"։

ԱՒԱՐՏՈՒԵՑԻՆ Ա.Ժ. ԸՆՏՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Աւարտուեցին Ազգային Ժողովի ընտրութիւնները Հայաստանում։

Նախնական արդիւնքների համաձայն հինգ կուսակցութիւն՝ Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը (%12.7), Բարգաւաճ Հայաստանը (%14.7), Հայաստանի Հանրապետականը (%32.8), Օրինաց Երկիրն (%6.8) ու Ժառանգութիւնը (%5.8) անցնելով %5-ի սահմանը մտան Ա.Ժ.։

Առաջին երեքի խորհրդարան մտնելը պարզ էր, թէեւ ստացած քուէները առանձին վերլուծութեան նիւթ են։

Օրինաց Երկիր եւ Ժառանգութիւն կուսակցութիւններինը մի քիչ զարմանալի։

Առաջինի պարագային զարմանալի է, որովհետեւ ընդամէնը մի քանի օր առաջ էր, որ իշխանութիւնը նախագահ Քոչարեանի շուրթերով Արթուր Բաղդասարեանին դաւաճան որակեց։ Ես անձամբ չեմ լսել, բայց ասում են, որ քուէարկութեան պահին էլ նախագահը մէկ անգամ նորից կոչ է արել ժողովրդին չքուէարկել այն կուսակցութիւնների օգտին, որոնք ծառայում են օտար ուժերին եւ պարզ է, որ խօսքը Արթուր Բաղդասարեանի մասին է եղել։ Դրանով հանդերձ նրանք մտան խորհրդարան։

Այդ քուէն կամ պիտի վերագրել այն բանին, որ Օրինաց Երկիրն ունի ժողովրդականութիւն, այդ էլ այն չափով, որ մարդիկ դաւաճան մարդ են ուղարկում խորհրդարան (չհաւատալով նախագահին) եւ կամ էլ իշխանութիւնը զբաղուած է դերասանութեամբ։

Ժառանգութեան պարագային էլ հակասական բաներ է ասւում։ Մէկ կողմից դա վերագրւում է Րաֆֆի Յովհաննիսեանի նկատմամբ մարդկանց ունեցած դրական վերաբերումին եւ միւս կողմից էլ իշխանութեան բեմադրութեանը։ Այն, որ Րաֆֆի Յովհաննիսեանը, չգիտես ինչու հայրենի ժողովրդի մօտ դրական կերպար է համարւում, փաստ է։ Բայց կայ նաեւ այլ վարկած, ըստ որի իշխանութիւնը Սփիւռքում Դաշնակցութեան հեղինակութիւնն ու ազդեցութիւնը հակակշռելու նպատակով, փորձում է նոր խաղ սկսել Րաֆֆի Յովհաննիսեանի միջոցով։ Կարող է եւ սա է ճիշտ։ Ժամանակը ցոյց կը տայ։

Ինչ վերաբերում է Դաշնակցութեանը, ապա պիտի ասել, որ կառոյցը իսկապէս լաւ աշխատեց եւ այդ առումով պիտի անկեղծ "վարձքներդ կատար" ասել բոլոր ընկերներին։ Շարքերը վերեւից ցած ու հետեւողականօրէն աշխատում էին։ Կարծում եմ յառաջիկայում այս ամբողջի մասին կը կատարուի քննարկում եւ կը տրուի գնահատական։ Մինչեւ այս պահը Գերագոյն Մարմնի կողմից որեւէ յայտարարութիւն ընտրութիւնների կապակցութեամբ չի արուել։ Թէեւ Դաշնակցութեան համար ոչ իշխանութիւն լինելն է ինքնանպատակ, ոչ ընդդիմութիւն լինելը, սակայն յամենայնդէպս անձնական կարծիքս է, որ այն Ազգային Ժողովում, որտեղ համամասնականով ու մեծամասնականով իրար վրայ հանրապետականներն ունեն 60-65 պատգամաւոր, մենք իշխանութեան մէջ անելիք չունենք, որովհետեւ չենք կարող ազդել որոշումների կայացման գործընթացի վրայ, հետեւաբար ինչու պիտի կիսենք պատասխանատւութիւն այն բանի համար, որում մենք դերակատար չենք եւ որոնք չեն բխում մեր ազգային ու ընկերվարական ծրագրերից։ Ինչեւէ վստահաբար վաղը Գերագոյն Մարմինը յայտարարութիւն կանի, որով կիմանանք հայաստանեան կառոյցի դիրքորոշման վերաբերեալ։

Բարգաւաճ Հայաստանի պարագան էլ հետաքրքիր է նրանով, որ կուսակցութիւնը յայտարարում է, որ ունի 370000 անդամ, բայց ընտրութիւններում ստանում է 220000 քուէ։ Այսինքն կուսակցութեան անդամներից 150000 հոգի կուսակցութեան օգտին չեն քուէարկել։ Ուրեմն կամ 370000-ն է ուռճացուած թիւ կամ թիւն իրական է՝ կուսակցական պատկանելիութիւնը՝ ոչ, այսինքն մարդիկ ձաւականօրէն եւ մի ինչ որ ակնկալիքով կամ յանձնարարութեամբ են մտել Բարգաւաճի շարքերը, ի մտի ունենալով, որ պիտի քուէարկել այլ ուժերի օգտին։ Ինչեւէ այստեղ էլ, մեղմ ասած, քցուեց Գագիկ Ծառուկեանը։

Նորընտիր Ազգային Ժողովում փրկուեցինք մի շարք պատգամաւոր-պաշտօնեաներից, յատկապէս նրանցից որոշների, ինչպէս օրինակ Արշակ Սադոյեանի, սեքսուալ ձայնից։

Երեկ գիշեր "ԱԼՄ" հեռուստաալիքով խօսում էր "Ժողովրդական" կուսակցութեան նախագահ եւ "ԱԼՄ հոլդինգ"-ի տնօրէն` Տիգրան Կարապետեանը։ Ասում էր "մի գիւղի բնակիչների 60 հեռուստացոյց եմ նուիրել, այդ գիւղից ստացել եմ 2 քուէ, գոնէ հեռուստացոյց ստացողները քուէ տային"։ Տեղեկացնեմ, որ Տիգրան Կարապետեանը Ազգային Ժողովի անցեալ ընտրութիւնների ժամանակ էլ իւրայինների կողմից քցուեց։ Այն ժամանակ "ԱԼՄ" հեռուստաընկերութեան աշխատակիցներին որպէս վստահուած անձ նշանակել էր ընտրատեղամասերում եւ այդ վստահելիները նոյնիսկ իրենք քուէ չէին տուել, էլ ինչ մնացած հսկէին ընտրութիւնների արդարացիութեանը։ Դրան հետեւեց "ԱԼՄ" հեռուստաընկերութեան աշխատակազմի մեծամասնութեան հեռացումը աշխատանքից։ Եւ այն օրուանից Կարապետեանը կիրառելով նոր մարտավարութիւն հեռուստացոյց ու տնային այլ իրեր էր բաժանում ժողովրդին, մարդկանց՝ յատկապէս մեծահասակներին խմբերով տանում էր Սեւան, էջմիածին, Դիլիջան եւ այլուր անվճար հանգստանալու, իր հեռուստաալիքով կազմակերպում էր "Ադամանդ", "Սուպեր-ադամանդ" եւ նմանատիպ կոչումներով երգի մրցոյթներ, որի ընթացքում շաբաթը մի քանի օր տարբեր գիւղերի բնակիչներ գալիս էին հեռուստաընկերութիւն անվճար կերպով երգելու եւ մրցելու եւ այդ կոչումներին արժանանալու։ Տրամաբանութիւնն էլ այն էր, որ երգարուեստի բնագաւառում հաստատուել է մենաշնորհ եւ այս ձեւով երեւան են գալիս տաղանդները։ Ինչեւէ պարզւում է, որ ոչ ադամանդներն են քուէարկել Կարապետեանի օգտին, ոչ սուպեր-ադամանդները, ոչ հեռուստացոյց ստացողները, ոչ Սեւանում հանգստացածները։ Սա էլ քցուեց։

Այսպիսի հետաքրքիր բաներ շատ կան հայրենի իրականութեան մէջ, որոնց մասին եթէ ուզեմ գրել, պիտի բազմաթիւ գիշերներ լուսացնեմ։ Սակայն մի բան, որին կուզեմ անպայման անդրադառնալ, դա քաղաքական գիտակցութեան այն ողբալի մակարդակն է, ինչ կայ այսօր Հայաստանում։ 3000 կամ 5000 դրամի դիմաց մարդիկ քուէ են վաճառում այս կամ այն կուսակցութեանը կամ մաֆիոզին։ 5000 դրամ այսինքն մօտաւորապէս $13 ԱՄՆ։ Սա առանձին եւ շատ լուրջ վերլուծութեան նիւթ է, որը խօսում է հայրենի բնակչութեան մտածելակերպի, քաղաքական գիտակցութեան, հոգեբանութեան եւ բազմաթիւ այլ կողմերի մասին։ Հասարակագիտութեան տեսանկիւնից չափազանց հետաքրքիր նիւթ ուսումնասիրութեան համար։

Վաղուանից կը տպագրեմ Ազգային Ժողովի ընտրութիւններին որպէս դիտորդ մասնակցած ընկերներիցս մէկի տպաւորութիւնները։

Լաւ մնացէք։

ԵՐԵՔ ՕՐ ՄԻՆՉԵՒ Ա.Ժ.-Ի ԸՆՏՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Երեք օր մնաց Ազգային Ժողովի ընտրութիւններին։

Հետաքրքիր բան կատարուեց նախընտրական այս շրջանում։

Դաշնակցութեան հրապարակած նախընտրական ծրագրից յետոյ բոլորը, բայց մանաւանդ իշխանութիւնը, բան ու գործ թողած իջել են հրապարակ ապացուցելու թէ ինչու Դաշնակցութեան արծարծած այս կամ այն գաղափարը անիրատեսական է, ճիշտ չէ, պոպուլիստական է եւ այլն։

Առաջինը դա արեց Հ.Հ. վարչապետ, Հանրապետական կուսակցութեան խորհրդի նախագահ` Սերժ Սարգսեանը, անուն չտալով սակայն Սոցիալական Ապահովութեան հիմնադրամի նախագահից հարցնելով թէ այն, որ որոշ ուժեր յայտարարում են, որ եթէ իշխանութեան գան 2008 թուականի Յունուարի մէկից կենսաթոշակը կը դարձնեն 30000 դրամ եւ նուազագոյն աշխատավարձը 50000, արդեօք հնարաւոր է։ Եւ հիմնադրամի նախագահն էլ Վազգէն Խաչիկեան (նախկինում դաշնակցական, ներկայիս հանրապետական) յայտարարեց, որ դա երեւակայական է։

Մի բանավէճում անկուսակցական Արծուիկ Մինասեանը վերոյիշեալ հարցով, մեղմ ասած, ջախջախեց Խաչիկեանին։

Երեկ Հայաստանի Կենտրոնական Բանկի խորհրդի անդամներն էին իջել հրապարակ Դաշնակցութեան այդ գաղափարը անիրատեսական որակելով։ Ի դէպ նշեմ. որ օրէնքով Կենտրոնական Բանկը քաղաքական քարոզչութեամբ կամ հակաքարոզչութեամբ զբաղուելու իրաւունք չունի եւ կարելի է նրանց դատի տալ։ Իշխանութեան եւ յատկապէս իշխանական կուսակցութիւնների խուճապի մատնուելը սրանով յստակ երեւում է։ Բազմաթիւ կուսակցութիւնների ծրագրերում հազար ու մի բան է ասւում ինչու՞ Կենտրոնական Բանկը կարեւոր չէ համարում նրանց արծարծած գաղափարները քննարկել բայց Դաշնակցութեանը կարեւոր է համարում։ Ինչու՞։ Որովհետեւ պատուէր են կատարում այդ խեղճ պաշտօնեաները։ Իշխանութեան պատուէրը։

Յամենայնդէպս սա մէկ օրինակն է այն բազմաթիւ դէպքերից ինչ պատահաում է այսօր Հայաստանում։ Յատկապէս իշխանութիւնն է խառնուել իրար։ Ճիշտ կարծես այլեւս որեւէ կուսակցութիւն չի մասնակցում ընտրութիւններին։ Կամ էլ` կամ այդ կուսակցութիւնները ծրագիր չունեն կամ էլ ունեն բայց իշխանութիւնը դրանց հետ համամիտ է կամ էլ, ինչ որ աւելի ճիշտ է, Դաշնակցութիւնից բացի ուրիշ որեւէ իրական քաղաքական, գաղափարական ու կազմակերպուած ուժ չեն տեսնում։

2.- Թիւ չորս ընտրատարածքը (Արաբկիր թաղամաս) միակ ընտրատարածքն է, որտեղ Դաշնակցութիւնը մեծամասնականով առաջադրել է թեկնածու՝յանձինս Հրայր Կարապետեանի։ Այստեղ մէկ թեկնածու կայ Հանրապետական կուսակցութիւնից, մէկ թեկնածու՝ Բարգաւաճ Հայաստանից, մէկ ՀՀՇ-ից եւ եւս երկու թեկնածու։ Թէժ պայքար է ընթանում եւ սպասւում է որ Մայիսի 12-ին էլ աւելի շիկանայ պայքարը։

Իսկ ինչ է կատարւում այստեղ։ Թեկնածուներից մէկը Կոմիտասի գողական տղերքից է, որ "շատերին է լաւութիւն արել" եւ "պարզապէս ամօթ է նրան չքուէարկել", իսկ միւսը զբաղուած է փող բաժանելով, մէկն էլ շանս չունենալով յոյսը դրել է բախտի վրայ։ Ահա այս վիճակում մենք գնում ենք ընտրութիւնների։

3.- "Ժ՜՚ղ Քքքքքտիինագգգչչյ ս։՜ֆձդ"
Սա էլ տղայիս տեսակէտը իմ գրածների մասին։ Պարզապէս մեքենագրութեան պահին նա իմ գրկում էր։

Լաւ մնացէք։

ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻ ԸՆՏՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԻՆ ԸՆԴԱՌԱՋ

Այս օրերին Հայաստանի ներքաղաքական դաշտում բաւականին հետաքրքիր իրադարձութիւններ են տեղի ունենում։ Մայիսի 12-ին կայանալու են Ազգային Ժողովի ընտրութիւնները եւ նախընտրական այս շրջանում օրէցօր թէժանում է պայքարը կուսակցութիւնների միջեւ։ Կուսակցութիւններ՝ յայտնի ու անյայտ, կազմակերպական լուրջ կառոյց ունեցող ու կուսակցութիւններ՝ ընդամէնը մի քանի հոգուց բաղկացած, գաղափարախօութիւն ու ծրագիր ունեցող ու կուսակցութիւններ՝ մի տեղից մի ինչ որ ծրագիր արտագրած։

Ազգային Ժողովի 131 աթոռներից 41-ը զբաղեցնելու են մեծամասնական ընտրակարգով ընտրուածները եւ հետեւաբար ականատեսն ենք նաեւ կուսակցութիւնների կողմից առաջադրուած կամ որեւէ կուսակցութեան չպատկանող անհատների միջեւ պայքարի։

Մամուլը յեղեղուած է սրա ու նրա հետ հարցազրոյցով, վերլուծական յօդուածներով եւ լուրերով։
Նոյնը հեռուստաընկերութիւնների պարագան է։ Որ հեռուստաալիքը միացնում ես, մէկը մի ինչ որ կուսակցութիւնից խօսում է իրենց ծրագրերի ու ինչ որ աւելի ճիշտ է՝ չծրագրերի մասին։ Խոստումներ, խոստումներ, խոստումներ։ Ժամանակի առումով պարզապէս հնարաւոր չէ բոլորը դիտել։

Կուսակցութիւնների ու անհատների կողմից քարոզարշաւի համար ծախսուող աստղաբաշխական գումարների մասին է խօսւում։ Ասում եմ աստղաբաշխական, որովհետեւ մեր նման ոչ հարուստ երկրում այդպիսի գումարներ ծախսելը պարզապէս՝ մեղք է։ Պատկերացրէք եթէ այսինչ անհատը՝ մէկ կամ մի քանի միլիոն դոլար է ծախսում ընտրութիւններում յաղթելու համար, հարց է առաջանում նախ` որտեղի՞ց այդ գումարը, այդ ի՞նչ "բիզնէսներ" են, որ այդպիսի շահոյթ են ապահովում, եւ ապա` դա նշանակում է, որ մարդը սպասելիք ունի ոչ միայն այդ գումարը պատգամաւոր եղած տարիների ընթացքում վերադարձնել իր գրպանը, այլ մի բան էլ շահել։

Մեր, ինչպէս բոլորի, տան դուռը օրը մի երկու կուսակցութեան քարոզիչ թակում են ու յանձնում են պատկան կուսակցութեան մասին ուղեցոյց գրքոյկներ, կամ հարցնում են "Դու՞ք քուէարկութեանը մասնակցելու էք", "Ու՞մ էք քուէ տալու" եւ նմանատիպ հարցեր։

Փողոցներում գովազդային վահանակների վրայ, պատերին, խանութների ապակիներին եւ էլ ուր ասես որմնազդեր են փակցուած։

Երգիչներն են խառնուել քարոզարշաւին ու մէկը երգում է այս կուսակցութեան համար, միւսը՝ այն, թերեւս չիմանալով, որ այդ պահին որոշակիօրէն որ կուսակցութեան համար է երգում։

Այս օրերին այս է վիճակը։

2.- Այս ճաշից յետոյ ընտանիքով զբօսոնում էինք "Ազատութեան" հրապարակում, երբ նկատեցի, որ համերգ է տեղի ունենում։ Մօտեցայ եւ տեսայ Rock երգի համերգ է` մասնակցութեամբ հայկական ու ռուսական խմբերի։ Սկզբում շատ մարդ չկար, մի երկու ժամ յետոյ երբ մենք թողեցինք հրապարակը մեծ թուով մարդիկ էին հաւաքուած։ Լուսանկարները շուտով կը տեղադրեմ։ Թէ դրանք ինչ խմբերի էին ու ինչու էր Ռոք երաժշտութեան համերգ տեղի ունենում, ճիշտն ասած, չիմացայ։

3.- Այսօր Արթուր Բաղդասարեանը ուժեղ պատասխան տուեց Ռոբերտ Քոչարեանին։ Այն առանձին տեսահոլովակով սփռուեց Հ1-ով (եթէ հեռարձակուել է այլ հեռուստաալիքներով՝ ես չեմ տեսել)։ Նա ի շարս այլ խնդիրների յայտարարեց, որ եթէ իշխանութիւնը աշխատում է, որպէսզի նա հրաժարուի 2008 թուականի նախագահական ընտրութիւններին մասնակցելուց, ապա սխալւում է, որովհետեւ նա իր թեկնածութիւնը առաջադրելու է եւ նաեւ ասաց, որ իր կեանքին վտանգ է սպառնում։ Ինչպէս ասում են՝ կենացները քաղցրանում են։

Լաւ մնացէք։