"ՊԱՅՄԱՆ"

Իրանում հրատարակուող "Պայման" հանդէսի 52-րդ համարում, որը հրատարակուել է վերջերս, տպագրուել է հայերէնից պարսկերէն իմ թարգմանութեամբ Կարէն Խանլարիի "Հ.Յ.Դ. Ծրագրային հիմնադրոյթները" յօդուածը։ Այդ յօդուածը նախապէս տպագրուել էր "Դրօշակ"-ում։

"Պայման"-ին ծանօթանալու համար կարող էք այցելել հետեւեալ կայքէջը։

Սա էլ առ ի տեղեկութիւն։

Լաւ մնացէք։

"ԲՈՐԽԵՍ։ ՄԻ ԿԵԱՆՔ"

Հաճելի է, երբ գրասենեակումդ նստած ես ու մի ընկեր, այն էլ հառաւոր Բոէյնոս Այրէսից, որին հանդիպել ես 2003 թուականին համահայկական բանակումի ընթացքում, այցելում է քեզ եւ կիսում իր մտքերն ու ապրումները քեզ հետ։

Յետոյ տալիս է մի կապոց։ Բացում եմ կապոցն ու տեսնում, որ մի գիրք կայ ու մի շապիկ (T.Shirt)։ Գիրքն ուղարկել է մի ընկեր՝ այն էլ հեռաւոր Բոէյնոս Այրէսից, որին հանդիպել եմ 2003 թուականին էլի համահայկական բանակումի ընթացքում ու էլ չեմ հանդիպել։
Ալեխանդրօն ինձ ուղարկել է "Բորխես։ Մի կեանք" գիրքը*։ Սա արդէն երկրորդ գիրքն է, որ Ալեխանդրօն ուղարկում է ինձ։ Մի երկու տարի առաջ էլ ուղարկել էր Մարկեսի "Հարիւր տարուայ մենութիւն" գիրքը։ Բանակումի ընթացքում Արգենտինայից եկած տղաների հետ խօսեցի Հարաւ Ամերիկեան գրականութեան եւ ֆուտբոլի մասին։ Ալեխանդրօն նկատել է իմ սէրը Հարաւ Ամերիկեան գրականութեան կապակցութեամբ։

Գրքի հեղինակը Էդուին Ուիլիամսոնն է։ Այն, ինչպէս անունից էլ պարզ է Արգենտինացի գրող, բանաստեղծ Խորխէ Լոյիս Բորխեսի կենսագրութիւնն է։ Առաջին անգամ հրատարակուել է 2004 թուականին Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներում։

Շապիկը ուղարկել է մէկ այլ ընկեր՝ Ղուկասը Կորդոբայից։ Նրանում Դաշնակցութեան զինանշանը ասեղնագործուած է։

Շնորհակալ եմ ընկերներին։
Երեւոյթը հետաքրքիր է ու հաճելի։
Երկու նուէրներն էլ իրենց մէջ իմաստ են պարունակում։
Մէկը յիշեցնում է, որ պատկանում ենք գաղափարական մէկ ընտանիքի եւ անելիք ունենք եւ միւսը պարտադրում է ... կարդալ ու մտածել։

Լաւ մնացէք։

* Borges, A life, Edwin Williamson.

ՀԱՐԲԱԾ ՎԻՃԱԿ

Երեկ գիշեր հարբել էի։

Ինչի՞ց եւ ինչու՞։ Ասեմ։

Սրանից մէկ տարի առաջ մի գիրք էի գնել, որը չէի կարդացել։

Երեկ գիշեր հերթը հասաւ դրան։ Վերցրի ու ինչ տեսնեմ՝ հիասքանչ ուսումնասիրութիւն։ Ամբողջ երկու ժամ այդ գրքի հետ "խաղացի"։ Եւ հարբեցի։ Ինչքան տեղեկութիւն եւ ինչ խորքային ուսումնասիրութիւն ու վերլուծութիւն։ Մտածում եմ մարդը քանի տարի պիտի կարդայ, որպէսզի կարողանայ այդպիսի գիրք գրել։

Ի՞նչ էր գրքի անունը։ Ասեմ՝ "Ցեղութիւնը եւ ցեղայնութիւնը Իրանում"։

Ինչպէս ասում են՝ հեղինակին հալալ է։

Լաւ մնացէք։

ԱՆՏԱՇԱՏ

Սէրը քացով խփեց այնտեղիս,
Որտեղից ենթադրւում էր իմ շարունակելիութիւնը...

Գործ N0. 2110-08
Անտաշատ (էջ 24)
Կարէն Անտաշեան

ՀԱՅԵԱՑՔ ԱՇԽԱՐՀԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ

Ամերիկացիները, իմպերիալիստների ընդունուած ձեւով, ֆիլիպինցիներին վստահեցնում էին, որ նրանք այնտեղ են (Ֆիլիպիններում) նրանց լաւի ու բարու համար եւ հէնց որ ֆիլիպինցիները կարողանան տնօրինել իրենց ճակատագիրը, այնտեղից գնալու են։

Համաձայն 1916 թուականին հաստատուած Ջոնզի օրէնքի "ԱՄՆ-ի ժողովրդի նպատակը ինչպէս միշտ ներկայիս էլ այն է, որ իրենց իշխանութիւնը վերցնեն Ֆիլիպինեան կղզիներից եւ այն պահին, երբ մի կայուն իշխանութիւն կարողանայ հաստատուել այնտեղ, նրանց անկախութիւնը պաշտօնապէս ճանաչեն"։

"Հայեացք աշխարհի պատմութեան", Ջաւահերլալ Նեհրու, էջ 924

Նմանութիւն կա՞յ Իրաքի գրաւման ու Իրաքից ԱՄՆ զօրքերի դուրսբերման հետ։

ԳԻՐՔ ՈՒ ՏԵՍԱԵՐԻԶ

Կարդում էի Բարաք Օբամայի "Յոյսի յամարձակութիւնը" գիրքը։ Սա նրա երկրորդ գիրքն է։ 118 էջ կարդացել էի, երբ գիշերը քնելուց առաջ մտածեցի ինչ կարդամ, ինչ չկարդամ, որոշեցի կարդալ Ֆրանսիայի յեղափոխութեան մասին, վերցրի Ջաւահէրլալ Նեհրոյի "Հայեացք աշխարհի պատմութեանը" գրքի երկրորդ հատորը (այն երեք հատոր է), որն ընդգրկում է այդ ժամանակաշրջանը ու մէկ էլ տեսնեմ 150 էջ կարդացել եմ։ Օբամայի գիրքը մնաց, Նեհրոյի գիրքը առաջ գնաց։ Ինչու՞ (այս մասին այլ անգամ)։

Եթէ կայքջէս այցելուներից մէկը Ֆրանսիայի յեղափոխութեան, Նապոլէոնի կեանքի, Հնդկաստանի անկախութեան շարժման եւ Մահաթմա Գանդիի կեանքի մասին լաւ, կրկնում եմ լաւ ու նոր գեղարուեստական տեսաերիզ գիտի, խնդրեմ տեղեակ պահի։

Լաւ մնացէք։

"ՄԵՆՔ ԻՆՉՊԷՍ ՄԵՆՔ ԴԱՐՁԱՆՔ" (2)

“Մենք ինչպէս մենք դարձանք”-ը հետաքրքիր է նաեւ այն առումով, որ ոչ միայն համալսարանական տարբեր միջավայրերում քննարկման առարկայ է դարձել՝ հեղինակի ներկայութեամբ, եւ դրանց արձանագրութիւնը տպագրուել է գրքի վերջում որպէս յաւելուած, այլեւ գիրքը ուժեղ քննադատութեան է ենթարկուել թէ աջակողմեան-պահպանողական եւ թէ ձախակողմեան, յատկապէս մարքսիստական մտածելակերպ ունեցող մտաւորականների ու հոսանքների կողմից եւ հեղինակը թերթերում տպագրուած այդ քննադատութիւններից ամենասուրերը դրել է գրքի վերջում որպէս յաւելուած ու տպագրել է` անշուշտ պատասխանելով քննադատութիւններին։ Սա նոր մշակոյթ է։ Առնուազն ես այդպիսի գիրք չեմ տեսել։

Միւս կողմից ես Հայաստանի ու հայութեան մասին էլ այդ բովանդակութեամբ գիրք չեմ տեսել։ Չեմ էլ կարծում, որ կայ։ Ի հարկէ Հայաստանում ասել, որ մենք յետամնաց ենք ռիսկային բան է, չեմ պատկերացնում։ Որովհետեւ երբեմն ոչ միայն սովորական մարդկանց կողմից, այլեւ մտաւորականներից այնպիսի բաներ եմ լսում հայութեան ու Հայաստանի մասին, որ շշմում եմ։

Ժողովրդի մեծամասնութիւնը դժգոհ է երկրի վիճակից, բայց գիտականօրէն վերլուծել, որ ինչու ենք այս վիճակին հասել ու ինչու ենք դոփում տեղում, ոչ ոք չի էլ կատարում։ Հաւանաբար դրա կարիքը չի զգացւում։ Ամէն մարդ մեղքը տեսնում է ուրիշի ու ոչ իր մէջ։

Վերոյիշեալ գրքի հեղինակը փորձում է խնդիրների պատճառները տեսնել ներսում եւ ոչ դրսում։ Եւ սկսում է շատ պարզ հարցեր արծարծելով՝ “ինչու՞ գիտութիւնը Իրանում չզարգացաւ, ինչու՞ Անգլիան ու ԱՄՆ-ն ու ընդհանուր առմամբ Արեւմուտքը հազարաւոր կիլոմետրներ կտրեցին եկան հասան Իրան ու մեզ գաղութի վերածեցին ու շահագործեցին ու մենք չգնացինք նրանց գաղութի վերածենք ու շահագործենք։ Կարո՞ղ էինք ու չգնացինք թէ ցանկութեան դէպքում նոյնիսկ չէինք կարող։ Խօսում ենք անընդհատ Իրանի փառահեղ անցեալի մասին, ի՞նչ եղաւ, որ այդ փառահեղ շրջանը մի տեղ ընդհատուեց ու ինչու՞ չվերականգնուեց”, “…որոշները մեր յետամնացութիւնը վերագրում են արաբների հարձակումներին, որոշները Իսլամին, որոշները գաղութատիրութեանը, սակայն իմ խօսքն այն է, որ Իրանի հասարակութեան ներքին արմատական պատճառներն ու պայմանները նկատի չառնել ու ամբողջ մեղքը բարդել սրա ու նրա վրայ, ընդամէնը ինքնախաբէութիւն է։ Եթէ մենք յետամնաց չլինէիքն գաղութատիրութիւնը չէր կարող ոտք դնել մեր երկիր՝ իր բոլոր բացասական հետեւանքներով”։

Եզրակացութիւն։ Մեծ հաճոյքով ու բաւարարուածութեամբ կարդացի այս գիրքը (յաճախ մինչեւ գիշերուայ երկուսը)։ Այն ինչպէս սկզբում ասացի նոր հորիզոններ բացեց իմ առջեւ ու բարձրացրեց ճանաչողութեանս մակարդակը։

Շնորհակալութիւն հեղինակին, թէեւ չգիտեմ շնորհակալութիւնս ինչպէս պիտի նրան հասնի։

Լաւ մնացէք։

“ՄԵՆՔ ԻՆՉՊԷՍ ՄԵՆՔ ԴԱՐՁԱՆՔ” (1)

Գրքեր կան, որոնք մարդու մտքերի վրայ նոր լոյս են սփռում, նոր հորիզոններ են բացում, ցոյց են տալիս չտեսածդ երեւոյթները կամ երեւոյթների մինչ այդ չտեսածդ կապը։

Իմ վրայ այդպիսի ազդեցութիւն է թողել “Մենք ինչպէս մենք դարձանք” գիրքը։ Այն վերջացրել եմ երկու երեք օր առաջ։ Հեղինակը Սադեղ է Զիբաքալամ-ն է, Թեհրանի համալսարանի քաքաղաքական գիտութիւնների դասախօս, որը կրթութիւնը ստացել է Անգլիայում։ Ի դէպ նշեմ, որ մասնագիտութեամբ քիմիկոս է։

Գրքի ենթավերնագիրն է “Իրանում յետամնացութեան պատճառների ախտաճանաչումը”։ Ծաւալը 480 էջ է։ Ես կարդացել եմ գրքի տասնըհինգերորդ տպագրութիւնը (հեղինակի երրորդ խմբագրմամբ), որը կատարուել է երկու տարի առաջ։

Անկեղծ ասած ջղայնացել եմ ինքս իմ վրայ, որ ինչու այդ գիրքը նախապէս չեմ կարդացել։

Սա արդէն երրորդ գիրքն է ինչ կարդում եմ Իրանի յետամնացութեան կապակցութեամբ։ Երեքի գրողներն էլ իրանցի են։ Մէկի մասին նախապէս հէնց այս կայքէջում գրել եմ “Մտերմիկ հասարակագիտութիւն կամ ինչու՞ ենք մենք անճար”։

Նիւթն ինձ հետաքրքրում է ոչ միայն Իրանի հարցերը ուսումնասիրելու տեսակէտից, այլեւ ընհանուր առմամբ, ընդորում նաեւ մեր՝ հայերիս։ Այլ խօսքով՝ հարցը հետեւեալն է՝ ինչու՞ որոշ ազգեր ու պետութիւններ զարգացած են եւ որոշ ազգեր ու պետութիւններ՝ ոչ, ինչու՞ կայ “Հիւսիս” ու “Հարաւ”, ինչու՞ գիտութեան այսքան նուաճումների ու ահռելի քանակութեամբ տեղեկութեան այս ժամանակաշրջանում յետամնաց երկրները դոփում են տեղում։ Այս ընդհանուր խճանկարում որտե՞ղ ենք մենք՝ հայերս ու Հայաստանը։

Անշուշտ նիւթը նոր չէ։ Հսկայածաւալ գրականութիւն կայ “զարգացման” ու “յետամնացութեան” պատճառների կապակցութեամբ, մանաւանդ մարքսիստական գրականութիւն, կան բազմաթիւ տեսութիւններ։ Սակայն հետաքրքիր է, երբ մարդն ինքը գիտակցում է, որ իր հասարակութիւնը յետամնաց է եւ փորձում է հասարակագիտութեան տեսանկինից նայել պատմութեան, նայել երեւոյթներին ու դուրս գալ կաղապարուած տեսութիւնների շրջանակից ու նոր մօտեցումով գտնել պատճառները։

“ԳՈՐՏԸ ԿՈՒԼ ՏՈՒՐ” (6)

Դուք կարող էք ձեր մէջ գոյացնել “դրական կախուածութիւն” այն հաճոյքի նկատմամբ, որն առաջանում է յաջողութիւնից բխող վստահութիւնից։ էջ 24

"ԳՈՐՏԸ ԿՈՒԼ ՏՈՒՐ" (5)

Ուշադրութիւն դարձնելու եւ կենտրոնանալու սովորութիւններն առաջացնելու եւ զարգացնելու համար երեք հիմնական յատկանիշ կայ, որոնք բոլորն էլ սովորելու են՝ որոշում կայացնել, կարգապահութիւն եւ կամք։ էջ 25

“ԳՈՐՏԸ ԿՈՒԼ ՏՈՒՐ” (4)

Դուք կարող էք ձեր մէջ գոյացնել “դրական կախուածութիւն” այն հաճոյքի նկատմամբ, որն առաջանում է յաջողութիւնից բխող վստահութիւնից։ էջ 24

“ԳՈՐՏԸ ԿՈՒԼ ՏՈՒՐ” (3)

Կրկնութիւնը բոլոր հմտութիւններին տիրանալու բանալին է։ էջ 25

ՕՄԱՐ ԽԱՅՅԱՄ (4)

Լաւ է գինով դառնալ շուրջը սիրունների,
Քան ձեւանալ սրբակրօն ու անթերի,
Թէ հարբեցող ու սիրահար դժոխք տանեն,
Ու՞մ կը մնան էլ դրախտն ու նրա փերին։

“ԳՈՐՏԸ ԿՈՒԼ ՏՈՒՐ” (2)

Առաջնահերթութիւնները ճշտելը, ծուլութիւնը յաղթահարելը եւ ամենակարեւոր պարտականութիւնը կատարելու ուղղութեամբ հետեւողականութիւնը, մի հմտութիւն է, որը ձեռք է բերւում փորձով ու կրկնութեամբ։ էջ 23

“ԳՈՐՏԸ ԿՈՒԼ ՏՈՒՐ” (1)

Ամենակարեւոր պարտականութեան վրայ կենտրոնանալու կարողութիւնը, այն ամենալաւ ձեւով կատարելու եւ աւարտին հասցնելու համար, յաջողութեան հասնելու գրաւականն է։ Էջ 15

ՕՄԱՐ ԽԱՅՅԱՄ (3)

Աշխարհն առանց գինի ու եար ոչինչ արժէ,
Առանց երգ ու առանց քնար ոչինչ արժէ,
Ինչ նայում եմ խառն ու խռով ժամանակին,
Հաճոյքներից հեռու մնալ ոչինչ արժէ։

ՕՄԱՐ ԽԱՅՅԱՄ (2)

"Վաղ արթնացիր, բռնենք ճամբան գինետան,
Քանի դեռ չեն հասցրել մեր վերջը տալ,
Քանզի մի օր գուցէ չարխն այս ոխերիմ,
Ջուր խմելու ժամանակ էլ մեզ չտայ"։

ՕՄԱՐ ԽԱՅՅԱՄ (1)

"Ուրախ ապրիր, քանզի կեանքը մի պահ է լոկ,
Խրճիթ է, թէ ապարանք է, մի պահ է լոկ,
Տիեզերքի կայքն ու կարգը լոկ մի պատրանք,
Երազ, մուրազ, անրջանքը մի պահ է լոկ"։

"ՀԱՅՈՑ ԵՐԳԻԾԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ" (3)

"- Տաւարիշ Բել, տաւարիշ...- կը գոռար Ստալին։

- Ու՞ր ես տաւարիշ Բել...

- Ես ալ տաւար կարծեցի, զոր կը մորթեն,- պատասխանեց Բել։Ճիշտը վախցայ, որովհետեւ, ըստ տարաձայնութեանց, հռչակ հանած ես իբրեւ յայտնի մորթող։Չեմ գիտեր թէ որքան ճիշտ են այդ տարաձայնութիւնները։

- Ոչ, սիրելի Բել, բառը նախ տաւար չէ, այլ՝ տաւարիշ. յետոյ տաւարիշ կը նշանակէ ընկեր, ինչպէս ես եւ դուն, նոյն խառնուածքով ու հոգեբանութեամբ։ Մենք՝ կոմունիստներս՝ տաւարիշ կը կոչենք մեր ընկերները։

- Կերեւի տաւարի պէս մորթելու համար զանոնք,- մրմնջաց բաբելացի Բել"։ Էջ 56-57


"- Գիտե՞ս, տաւարիշ Բել, ես ստեղծեցի անհատի պաշտամունքը. պաշտել տուի անձս. պաշտուելու համար անհրաժեշտ է ստեղծել երկիւղ"։Էջ 59-60

"ՀԱՅՈՑ ԵՐԳԻԾԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ" (2)

"Մինչեւ որ կապիտալիզմը չդիմէ դէպի սոցիալիզմ, սոցիալիզմը՝ դէպի կոմունիզմ, եւ կոմունիզմը՝ դէպի կապիտալիզմ, կարելի չէ որ դուրս կարենամ գալ քարայրէս..." Էջ 52

Ասաց Փոքր Մհերը։