"ՄՏՈՐՈՒՄՆԵՐ ՄԱՅՐԵՆԻԻ ՄԱՍԻՆ" (1)

Վերոյիշեալ վերնագրով յօդուածս տպագրուել է Ֆրանսիայի "Յառաջ"-ում։Ստորեւ յօդուածը.-



Հակառակ շատ շատերի այն կարծիքի, ըստ որի հայապահպանման ու հայերէնապահպանման հարց գոյութիւն ունի միայն Սփիւռքում, պիտի ասեմ, որ, ցաւօք, այդ մարտահրաւէրն առկայ է նաեւ Հայաստանի Հանրապետութիւնում։

Եթէ Սփիւռքի պարագային ցաւալի, բայց բնական է համարւում հայկական ազգային ինքնութեան ու հայերէնի պահպանման ուղղութեամբ արձանագրուող նահանջը, որովհետեւ արտասահմանում գտնուող հայերը ապրում են իրենց բնօրրանից դուրս, խորթ ու անհարազատ մթնոլորտում, օտար մշակոյթի մէջ, անբնական է այն, որ մենք այդ նահանջն արձանագրում ենք նաեւ Հայաստանում։

Անշուշտ բացարձակապէս համեմատելի չէ մէկը միւսի հետ, սակայն այն, որ մարտահրաւէրն առկայ է`անվիճելի է։

Հայաստանում յաճախ մենք ունկնդիրն ենք հայերէնա-ռուսերէնա-ժառգոնա-թխուած բառերի ու բառակապակցութիւնների։ Դա կը նկատեն ոչ միայն Հայաստանում կայք հաստատած Սփիւռքահայերը, այլ նոյնիսկ այն զբօսաշրջիկ հայերը, որոնք ընդամէնը մի քանի օրով այցելում են հայրենիք։ Երեւոյթը տեսանելի է օդանաւակայանից իսկ։

Մարդկանց առօրեայ խօսակցութեան մէջ լայնօրէն տարածում գտած պռիւետ (բարեւ), պակա (ցտեսութիւն), պռոստը (ուղղակի), վաբշչէ (ընդհանրապէս) եւ աիթիւ ու անսահման նմանատիպ բառեր, որոնք ռուսերէն են ու ռուսերէնի ազդեցութեան հետեւանք։

Տարօրինակն այն է, որ այդ բառերն օգտագործում են ոչ միայն մեծ ու միջին տարիքի մարդիկ, այլ պատանիներն ու երիտասարդները, այսինքն նոր սերունդը։ Պարզ է, որ նրանք դա սովորում են իրենց ծնողներից, դպրոցի ուսուցիչներից, շրջապատից, որոնք թերեւս հին սերունդին են պատկանում ու ծնուել, դաստիարակուել ու ապրել են Խորհրդային տարիներին։

Սակայն հարցն այն է թէ ի վերջոյ որտե՞ղ պիտի վերջանայ այս գիծը։ Այլ խօսքով, երեխան սովորում է ծնողից, ուսուցչից, շրջապատից, ու հետագային դա փոխանցում իր երեխային, ուրեմն պիտի ընդունե՞նք, որ սա անվերջանալի շղթայ է, որի դէմ չենք կարող պայքարել։ Համակերպուե՞նք այս մտքի հետ։ Այստեղ մէկ այլ հարց է առաջանում։ Ու՞ր են մտաւորականները։ Ու՞ր է պետութիւնը։ Ո՞վ պիտի ելքեր խորհի այս վիճակից դուրս գալու մասին եւ ե՞րբ պիտի լուծումների գործընթացի սկիզբը դրուի։

"ՀԱՅՈՑ ԵՐԳԻԾԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ" (3)

"- Տաւարիշ Բել, տաւարիշ...- կը գոռար Ստալին։

- Ու՞ր ես տաւարիշ Բել...

- Ես ալ տաւար կարծեցի, զոր կը մորթեն,- պատասխանեց Բել։Ճիշտը վախցայ, որովհետեւ, ըստ տարաձայնութեանց, հռչակ հանած ես իբրեւ յայտնի մորթող։Չեմ գիտեր թէ որքան ճիշտ են այդ տարաձայնութիւնները։

- Ոչ, սիրելի Բել, բառը նախ տաւար չէ, այլ՝ տաւարիշ. յետոյ տաւարիշ կը նշանակէ ընկեր, ինչպէս ես եւ դուն, նոյն խառնուածքով ու հոգեբանութեամբ։ Մենք՝ կոմունիստներս՝ տաւարիշ կը կոչենք մեր ընկերները։

- Կերեւի տաւարի պէս մորթելու համար զանոնք,- մրմնջաց բաբելացի Բել"։ Էջ 56-57


"- Գիտե՞ս, տաւարիշ Բել, ես ստեղծեցի անհատի պաշտամունքը. պաշտել տուի անձս. պաշտուելու համար անհրաժեշտ է ստեղծել երկիւղ"։Էջ 59-60

"ՀԱՅՈՑ ԵՐԳԻԾԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ" (2)

"Մինչեւ որ կապիտալիզմը չդիմէ դէպի սոցիալիզմ, սոցիալիզմը՝ դէպի կոմունիզմ, եւ կոմունիզմը՝ դէպի կապիտալիզմ, կարելի չէ որ դուրս կարենամ գալ քարայրէս..." Էջ 52

Ասաց Փոքր Մհերը։

"ՀԱՅՈՑ ԵՐԳԻԾԱԿԱՆ ՊԱՏՄՈՒԹԻՒՆ*" (1)

"Ինչու՞ Հայաստանի սահմաններէն դուրս ելայ...Ինչու՞, ես, Հայոց արքայից արքան, Տիգրան, որդի Տիգրանայ, Հայաստանի սահմաններէն դուրս ելայ։

Ես Հայաստանի սահմաններէն դուրս ելայ, որովհետեւ ուզեցի փախչիլ կնիկիս ձեռքէն։ Ով որ իր կնիկէն կը փախչի, կայսրութիւն կրնայ հիմնել"։Էջ 40


"Պարթեւները ծունկի եկան իմ սուրացող բանակիս առջեւ, որուն արքան, ես ինքս, գրաւումներու համար չէի եկած, այլ պարզապէս փախած էի կնոջս ձեռքէն...Կնիկէն փախչող թագաւորի բանակին բուռն թափին առջեւ ոչ մէկ ոյժ կրնայ տոկալ"։Էջ 42

* Գրքի անուն։Հայ ժողովրդի ծննդեան 10000-ամեակի տօնակատարութիւնը (Հայոց երգիծական պատմութիւն)։

Գրող։ Սիմոն Սիմոնեան

ՆՈՐ ՏԱՐՈՒԱՆ ԸՆԴԱՌԱՋ

Երեւանի փողոցներում եւ խանութների ցուցափեղկերում մէկ շաբաթից աւելի է ինչ երեւացել են տօնածառեր, ձմեռ պապիկներ, զարդեր եւ այլն, որոնք յիշեցնում են Նոր Տարուայ գալստեան մասին։

Խանութների ցուցափեղկերին յայտնուել է ԶԵՂՉ բառը։Ես հագուստի խանութներում մինչեւ %50 տեսել եմ։

Ու մարդկանց խօսակցութիւնները հիմնականում այն կապակցութեամբ են, որ "վերջ, այս տարի որոշել եմ ոչ խոզի բուդ առնել, ոչ էլ ճոխ սեղաններ փռել, այս տարի լինելու եմ շատ համեստ, ես ու իմ ընտանիքը, մի մոմ ենք վառելու ու ..." ու նմանատիպ խօսակցութիւններ։Բայց սրտի խորքում բոլորն էլ գիտեն (դրանց մէջ նաեւ ես), որ մեղմ ասած իրենք իրենց խաբում են։

Մի քիչ էլ որ Ամանորը մօտենայ գնումների այնպիսի ալիք կը բարձրանայ, որ նկարագրել չի լինի։Անկախ այն բանից, որ հիւր կը գայ թէ ոչ, մենք սովոր ենք այդ գնումներն անել։Նոր Տարուայ գնումները մեր կեանքի մէկ մասնիկն են ու առնուազն ինձ համար ամենահաճելի մասնիկներից մէկը։

Այս օրերին Երեւանի փողոցներում քայլելն հաճելի է։ Մարդ լցւում է տօնական տրամադրութեամբ։

Պարզապէս մնում է յուսալ ու պայքարել, որ ոչ մի ծնող այս օրերին չխեղճանայ իր զաւակների մօտ։

Լաւ մնացէք։

ԼՈՒԾՄԱՆ ԻՇԽԱՆԱԿԱՆ ՏԱՐԲԵՐԱԿ (2)

Խնդրի երկրորդ կողմն ինձ համար աւելի կարեւոր է, քան առաջինը։ Դա խնդրի բարոյահոգեբանական կողմն է։ Համալսարանը ուսանողի հետ հարց ունի, ուսանողն ուշացել է արաձանագրուել (որ իմ կարծիքով այդպէս չէ), այս ու այն սխալ գործն է արել, թող համալսարանը ուսանողի հետ լուծի հարցերը, օրինակ նրան աւարտական վկայական չտայ, ասի ընկեր ջան դու այսքան գումար պարտք ես համալսարանին, գնայ բեր յետոյ վկայականդ կը տամ կամ էլ մէկ այլ ձեւ, բայց Սփիւռքահայ ուսանողների տները ոստիկանութեան ներխուժումն էլ ո՞րն է, մարդկանց երկրից արտաքսելով սպառնալն էլ ո՞րն է։ Ախպէր ջան, էս մարդիկ իրենք իրենց ոտով գնում են, էլ պէտք չկայ արտաքսել։ Աւելին՝ Հայաստանահայերն են լքում երկիրը, ինչ մնացած Սփիւռքահայերը։

Մի քանի օր առաջ նայում էի ՄԱԿ-ի տուեալները։ ՄԱԿ-ը կանխատեսում է որ 2050 թուականին Հայաստանն ունենալու է 2400000 բնակչութիւն։ Այս է վկայում նաեւ Հայաստանում վերջերս կատարուած մի լուրջ ուսումնասիրութիւն։ Իշախանաւորներից մէկն այս մասին տեղեա՞կ է։ Մէկը գիրք, թերթ, վիճակագրական տուեալ, բան ման կարդու՞մ է։ Նախքան ուսանողների տները ներխուժելը մէկը մտածե՞ց, հաշուարկե՞ց դրա բարոյահոգեբանական կողմի մասին։ Այդ մէկը համալսարանների պատասխանատուներն են, թէ ՕՎԻՐ-ի, թէ ոստիկանութեան, թէ իշխանութեան այլ օղակների միեւնոյնն է։ Մտածեցին, որ այս երեխաները կը զանգեն իրենց ծնողներին ու նրանք էլ շրջապատ ունեն, բարեկամներ, հարազատներ, ընկերներ, ու ի՞նչ կը լինի այս քայլի ազդեցութիւնը այդ բոլորի վրայ։ Մտածեցի՞ն որ Հայաստանից ու հայութիւնից ինչ պատկերացում են տալիս մի քանի իշխանիկներ։ Մտածեցի՞ն հայերնադարձութեան մասին։ Թէ՞ հայրենադարձութեան մասին մի երկու խորհրդաժողովն էլ բաւական է։ Կամ չմտածեցին, կամ էլ թքած ունեն, կարեւորը մի քանի հարիւր հազար դոլար փողն է, որ մտաւ գրպանները։

Հարցը լուծուած է այն ժամանակ, երբ մէկ առ մէկ բոլոր Սփիւռքահայ ուսանողների գումարները վերադարձնեն ու յայտարարեն, որ սա եղել է չմտածուած քայլ։

Թէ չէ ես էլ եմ ասում, որ հարցը լուծուած է, որովհետեւ էլ ուսանող չի մնացել, որին կողոպտած չլինեն։ Ինչու՞ ինձ չեն հաւատում ու ինձ ծուռ ծուռ են նայում, չեմ հասկանում։

Պինդ մնացէք։

ԼՈՒԾՄԱՆ ԻՇԽԱՆԱԿԱՆ ՏԱՐԲԵՐԱԿ (1)

“Լուծուեց Սփիւռքահայ ուսանողների հարցը, էլ հարց չկայ”։ Իշխանաւորներն ասում էին, ես չէի հաւատում։ Հիմա ասում եմ հաւատում եմ, ինձ ծուռ ծուռ են նայում։

Հաւատում եմ, որովհետեւ աչքովս եմ տեսել, ոստիկանութեան միջոցով ահ ու սարսափ ստեղծելով, Սփիւռքահայ ուսանողների տները ներխուժելով, նրանց երկրից արտաքսելով սպառնալով, իշխանական տարատեսակ օղակները խլեցին ուսանողների փողերը (Նոր Տարիյա էլի, մարդիկ ծախս ունեն կամ էլ հաւանաբար մէկի տղայի ծնունդն էր, պիտի նշէին) եւ հիմա արդէն մէկ ուսանող էլ չկայ, որ այդ գումարը վճարած չլինի։ Ես էլ եմ ասում հարցը լուծուած է։ Ինչու՞ են ինձ ծուռ ծուռ նայում։

Սկզբից էլ ասացի այս խնդիրը երկու կողմ ունի։

Առաջինը նիւթականն է։ Ասում են ուսանողները կեցութեան արտօնութիւն ստանալու համար ժամկէտից ուշ են դիմել, ըստ օրէնքի պիտի տուգանուեն։ Համաձայն եմ, ով որ օրէնքը խախտում է պիտի տուգանուի (չգիտեմ այս նախադասութիւնն ասելիս ինչու միանգամից Նորուեգիան յիշեցի, մէկ էլ Շուեցարիան ու մէկ էլ օրէնքի օրինակելի երկիր Հայաստանը)։

Սակայն հետաքրքիր է իմանալ, որ ինչպէ՞ս միանգամից երկու երեք հազար ուսանող (խօսւում է նաեւ հինգ հազարի մասին) ուշ են գնացել համալսարան ու պիտի տուգանուեն։ Ինչպէ՞ս բոլորը միասին ուշացան։ Ինչու՞ անցեալ տարիներում չէին ուշանում։ Համալսարանից կուշանայ մէկը, հինգը, տասը, հարիւրը, բայց չեն ուշանայ միանգամինց բոլորը։ Եթէ արձանագրման ժամկէտները փոխուել են, համալսարաններն ինչու՞ ուսանողներին տեղեակ չեն պահել։ Համալսարաններն ուսանողների նկատմամբ որեւէ պարտականութիւն չունե՞ն։ Թէ՞ այս ուսանողներն այնքան կազմակերպուած են, որ մի քանի հազար հոգով որոշեցին ուշ գնալ համալսարան։

Աւելին, մի ծնող, որ իր երեխային ուղարկել է Հայաստան ուսանելու, անկախ այն բանից որ ինչու է ուղարկել, արդեօք տառապում է հայրենիքի կարօտից թէ երեխան իր բնակած երկրում համալսարան չի ընդունուել թէ ինչ, եթէ հինգ վեց տարի տան վարձ է տալիս ու ուտել խմելու փող ու տարին երկու երեք հազար դոլար ուսման վարձ ու այդ տարիների ընթացքում էլ գոնէ մի երկու անգամ ինքն է այցելում երեխային, գոնէ մի երկու անգամ էլ երեխան է գնում իր ծննդավայրը այցելելու ընտանիքին, ու այդ տարիների ընթացքում էլ ինչքան սիրտդ ուզի հարկադրւում է կաշառք տալ, ի վիճակի է վճարելու նաեւ այդ յիսունից հարիւր հազար դրամ ապօրինաբար գանձուող գումարը։ Սակայն յիշէք, որ այդ գումարները գանձուել են ապօրինաբար։