ԱՒԱՐՏՈՒԵՑԻՆ Ա.Ժ. ԸՆՏՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Աւարտուեցին Ազգային Ժողովի ընտրութիւնները Հայաստանում։

Նախնական արդիւնքների համաձայն հինգ կուսակցութիւն՝ Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը (%12.7), Բարգաւաճ Հայաստանը (%14.7), Հայաստանի Հանրապետականը (%32.8), Օրինաց Երկիրն (%6.8) ու Ժառանգութիւնը (%5.8) անցնելով %5-ի սահմանը մտան Ա.Ժ.։

Առաջին երեքի խորհրդարան մտնելը պարզ էր, թէեւ ստացած քուէները առանձին վերլուծութեան նիւթ են։

Օրինաց Երկիր եւ Ժառանգութիւն կուսակցութիւններինը մի քիչ զարմանալի։

Առաջինի պարագային զարմանալի է, որովհետեւ ընդամէնը մի քանի օր առաջ էր, որ իշխանութիւնը նախագահ Քոչարեանի շուրթերով Արթուր Բաղդասարեանին դաւաճան որակեց։ Ես անձամբ չեմ լսել, բայց ասում են, որ քուէարկութեան պահին էլ նախագահը մէկ անգամ նորից կոչ է արել ժողովրդին չքուէարկել այն կուսակցութիւնների օգտին, որոնք ծառայում են օտար ուժերին եւ պարզ է, որ խօսքը Արթուր Բաղդասարեանի մասին է եղել։ Դրանով հանդերձ նրանք մտան խորհրդարան։

Այդ քուէն կամ պիտի վերագրել այն բանին, որ Օրինաց Երկիրն ունի ժողովրդականութիւն, այդ էլ այն չափով, որ մարդիկ դաւաճան մարդ են ուղարկում խորհրդարան (չհաւատալով նախագահին) եւ կամ էլ իշխանութիւնը զբաղուած է դերասանութեամբ։

Ժառանգութեան պարագային էլ հակասական բաներ է ասւում։ Մէկ կողմից դա վերագրւում է Րաֆֆի Յովհաննիսեանի նկատմամբ մարդկանց ունեցած դրական վերաբերումին եւ միւս կողմից էլ իշխանութեան բեմադրութեանը։ Այն, որ Րաֆֆի Յովհաննիսեանը, չգիտես ինչու հայրենի ժողովրդի մօտ դրական կերպար է համարւում, փաստ է։ Բայց կայ նաեւ այլ վարկած, ըստ որի իշխանութիւնը Սփիւռքում Դաշնակցութեան հեղինակութիւնն ու ազդեցութիւնը հակակշռելու նպատակով, փորձում է նոր խաղ սկսել Րաֆֆի Յովհաննիսեանի միջոցով։ Կարող է եւ սա է ճիշտ։ Ժամանակը ցոյց կը տայ։

Ինչ վերաբերում է Դաշնակցութեանը, ապա պիտի ասել, որ կառոյցը իսկապէս լաւ աշխատեց եւ այդ առումով պիտի անկեղծ "վարձքներդ կատար" ասել բոլոր ընկերներին։ Շարքերը վերեւից ցած ու հետեւողականօրէն աշխատում էին։ Կարծում եմ յառաջիկայում այս ամբողջի մասին կը կատարուի քննարկում եւ կը տրուի գնահատական։ Մինչեւ այս պահը Գերագոյն Մարմնի կողմից որեւէ յայտարարութիւն ընտրութիւնների կապակցութեամբ չի արուել։ Թէեւ Դաշնակցութեան համար ոչ իշխանութիւն լինելն է ինքնանպատակ, ոչ ընդդիմութիւն լինելը, սակայն յամենայնդէպս անձնական կարծիքս է, որ այն Ազգային Ժողովում, որտեղ համամասնականով ու մեծամասնականով իրար վրայ հանրապետականներն ունեն 60-65 պատգամաւոր, մենք իշխանութեան մէջ անելիք չունենք, որովհետեւ չենք կարող ազդել որոշումների կայացման գործընթացի վրայ, հետեւաբար ինչու պիտի կիսենք պատասխանատւութիւն այն բանի համար, որում մենք դերակատար չենք եւ որոնք չեն բխում մեր ազգային ու ընկերվարական ծրագրերից։ Ինչեւէ վստահաբար վաղը Գերագոյն Մարմինը յայտարարութիւն կանի, որով կիմանանք հայաստանեան կառոյցի դիրքորոշման վերաբերեալ։

Բարգաւաճ Հայաստանի պարագան էլ հետաքրքիր է նրանով, որ կուսակցութիւնը յայտարարում է, որ ունի 370000 անդամ, բայց ընտրութիւններում ստանում է 220000 քուէ։ Այսինքն կուսակցութեան անդամներից 150000 հոգի կուսակցութեան օգտին չեն քուէարկել։ Ուրեմն կամ 370000-ն է ուռճացուած թիւ կամ թիւն իրական է՝ կուսակցական պատկանելիութիւնը՝ ոչ, այսինքն մարդիկ ձաւականօրէն եւ մի ինչ որ ակնկալիքով կամ յանձնարարութեամբ են մտել Բարգաւաճի շարքերը, ի մտի ունենալով, որ պիտի քուէարկել այլ ուժերի օգտին։ Ինչեւէ այստեղ էլ, մեղմ ասած, քցուեց Գագիկ Ծառուկեանը։

Նորընտիր Ազգային Ժողովում փրկուեցինք մի շարք պատգամաւոր-պաշտօնեաներից, յատկապէս նրանցից որոշների, ինչպէս օրինակ Արշակ Սադոյեանի, սեքսուալ ձայնից։

Երեկ գիշեր "ԱԼՄ" հեռուստաալիքով խօսում էր "Ժողովրդական" կուսակցութեան նախագահ եւ "ԱԼՄ հոլդինգ"-ի տնօրէն` Տիգրան Կարապետեանը։ Ասում էր "մի գիւղի բնակիչների 60 հեռուստացոյց եմ նուիրել, այդ գիւղից ստացել եմ 2 քուէ, գոնէ հեռուստացոյց ստացողները քուէ տային"։ Տեղեկացնեմ, որ Տիգրան Կարապետեանը Ազգային Ժողովի անցեալ ընտրութիւնների ժամանակ էլ իւրայինների կողմից քցուեց։ Այն ժամանակ "ԱԼՄ" հեռուստաընկերութեան աշխատակիցներին որպէս վստահուած անձ նշանակել էր ընտրատեղամասերում եւ այդ վստահելիները նոյնիսկ իրենք քուէ չէին տուել, էլ ինչ մնացած հսկէին ընտրութիւնների արդարացիութեանը։ Դրան հետեւեց "ԱԼՄ" հեռուստաընկերութեան աշխատակազմի մեծամասնութեան հեռացումը աշխատանքից։ Եւ այն օրուանից Կարապետեանը կիրառելով նոր մարտավարութիւն հեռուստացոյց ու տնային այլ իրեր էր բաժանում ժողովրդին, մարդկանց՝ յատկապէս մեծահասակներին խմբերով տանում էր Սեւան, էջմիածին, Դիլիջան եւ այլուր անվճար հանգստանալու, իր հեռուստաալիքով կազմակերպում էր "Ադամանդ", "Սուպեր-ադամանդ" եւ նմանատիպ կոչումներով երգի մրցոյթներ, որի ընթացքում շաբաթը մի քանի օր տարբեր գիւղերի բնակիչներ գալիս էին հեռուստաընկերութիւն անվճար կերպով երգելու եւ մրցելու եւ այդ կոչումներին արժանանալու։ Տրամաբանութիւնն էլ այն էր, որ երգարուեստի բնագաւառում հաստատուել է մենաշնորհ եւ այս ձեւով երեւան են գալիս տաղանդները։ Ինչեւէ պարզւում է, որ ոչ ադամանդներն են քուէարկել Կարապետեանի օգտին, ոչ սուպեր-ադամանդները, ոչ հեռուստացոյց ստացողները, ոչ Սեւանում հանգստացածները։ Սա էլ քցուեց։

Այսպիսի հետաքրքիր բաներ շատ կան հայրենի իրականութեան մէջ, որոնց մասին եթէ ուզեմ գրել, պիտի բազմաթիւ գիշերներ լուսացնեմ։ Սակայն մի բան, որին կուզեմ անպայման անդրադառնալ, դա քաղաքական գիտակցութեան այն ողբալի մակարդակն է, ինչ կայ այսօր Հայաստանում։ 3000 կամ 5000 դրամի դիմաց մարդիկ քուէ են վաճառում այս կամ այն կուսակցութեանը կամ մաֆիոզին։ 5000 դրամ այսինքն մօտաւորապէս $13 ԱՄՆ։ Սա առանձին եւ շատ լուրջ վերլուծութեան նիւթ է, որը խօսում է հայրենի բնակչութեան մտածելակերպի, քաղաքական գիտակցութեան, հոգեբանութեան եւ բազմաթիւ այլ կողմերի մասին։ Հասարակագիտութեան տեսանկիւնից չափազանց հետաքրքիր նիւթ ուսումնասիրութեան համար։

Վաղուանից կը տպագրեմ Ազգային Ժողովի ընտրութիւններին որպէս դիտորդ մասնակցած ընկերներիցս մէկի տպաւորութիւնները։

Լաւ մնացէք։

ԵՐԵՔ ՕՐ ՄԻՆՉԵՒ Ա.Ժ.-Ի ԸՆՏՐՈՒԹԻՒՆՆԵՐԸ

Երեք օր մնաց Ազգային Ժողովի ընտրութիւններին։

Հետաքրքիր բան կատարուեց նախընտրական այս շրջանում։

Դաշնակցութեան հրապարակած նախընտրական ծրագրից յետոյ բոլորը, բայց մանաւանդ իշխանութիւնը, բան ու գործ թողած իջել են հրապարակ ապացուցելու թէ ինչու Դաշնակցութեան արծարծած այս կամ այն գաղափարը անիրատեսական է, ճիշտ չէ, պոպուլիստական է եւ այլն։

Առաջինը դա արեց Հ.Հ. վարչապետ, Հանրապետական կուսակցութեան խորհրդի նախագահ` Սերժ Սարգսեանը, անուն չտալով սակայն Սոցիալական Ապահովութեան հիմնադրամի նախագահից հարցնելով թէ այն, որ որոշ ուժեր յայտարարում են, որ եթէ իշխանութեան գան 2008 թուականի Յունուարի մէկից կենսաթոշակը կը դարձնեն 30000 դրամ եւ նուազագոյն աշխատավարձը 50000, արդեօք հնարաւոր է։ Եւ հիմնադրամի նախագահն էլ Վազգէն Խաչիկեան (նախկինում դաշնակցական, ներկայիս հանրապետական) յայտարարեց, որ դա երեւակայական է։

Մի բանավէճում անկուսակցական Արծուիկ Մինասեանը վերոյիշեալ հարցով, մեղմ ասած, ջախջախեց Խաչիկեանին։

Երեկ Հայաստանի Կենտրոնական Բանկի խորհրդի անդամներն էին իջել հրապարակ Դաշնակցութեան այդ գաղափարը անիրատեսական որակելով։ Ի դէպ նշեմ. որ օրէնքով Կենտրոնական Բանկը քաղաքական քարոզչութեամբ կամ հակաքարոզչութեամբ զբաղուելու իրաւունք չունի եւ կարելի է նրանց դատի տալ։ Իշխանութեան եւ յատկապէս իշխանական կուսակցութիւնների խուճապի մատնուելը սրանով յստակ երեւում է։ Բազմաթիւ կուսակցութիւնների ծրագրերում հազար ու մի բան է ասւում ինչու՞ Կենտրոնական Բանկը կարեւոր չէ համարում նրանց արծարծած գաղափարները քննարկել բայց Դաշնակցութեանը կարեւոր է համարում։ Ինչու՞։ Որովհետեւ պատուէր են կատարում այդ խեղճ պաշտօնեաները։ Իշխանութեան պատուէրը։

Յամենայնդէպս սա մէկ օրինակն է այն բազմաթիւ դէպքերից ինչ պատահաում է այսօր Հայաստանում։ Յատկապէս իշխանութիւնն է խառնուել իրար։ Ճիշտ կարծես այլեւս որեւէ կուսակցութիւն չի մասնակցում ընտրութիւններին։ Կամ էլ` կամ այդ կուսակցութիւնները ծրագիր չունեն կամ էլ ունեն բայց իշխանութիւնը դրանց հետ համամիտ է կամ էլ, ինչ որ աւելի ճիշտ է, Դաշնակցութիւնից բացի ուրիշ որեւէ իրական քաղաքական, գաղափարական ու կազմակերպուած ուժ չեն տեսնում։

2.- Թիւ չորս ընտրատարածքը (Արաբկիր թաղամաս) միակ ընտրատարածքն է, որտեղ Դաշնակցութիւնը մեծամասնականով առաջադրել է թեկնածու՝յանձինս Հրայր Կարապետեանի։ Այստեղ մէկ թեկնածու կայ Հանրապետական կուսակցութիւնից, մէկ թեկնածու՝ Բարգաւաճ Հայաստանից, մէկ ՀՀՇ-ից եւ եւս երկու թեկնածու։ Թէժ պայքար է ընթանում եւ սպասւում է որ Մայիսի 12-ին էլ աւելի շիկանայ պայքարը։

Իսկ ինչ է կատարւում այստեղ։ Թեկնածուներից մէկը Կոմիտասի գողական տղերքից է, որ "շատերին է լաւութիւն արել" եւ "պարզապէս ամօթ է նրան չքուէարկել", իսկ միւսը զբաղուած է փող բաժանելով, մէկն էլ շանս չունենալով յոյսը դրել է բախտի վրայ։ Ահա այս վիճակում մենք գնում ենք ընտրութիւնների։

3.- "Ժ՜՚ղ Քքքքքտիինագգգչչյ ս։՜ֆձդ"
Սա էլ տղայիս տեսակէտը իմ գրածների մասին։ Պարզապէս մեքենագրութեան պահին նա իմ գրկում էր։

Լաւ մնացէք։

ԾԻԾԵՌՆԱԿԱԲԵՐԴ, 24.ԱՊՐԻԼ.2007 Թ.

ԳԱՂԹԱԿԱՆԻ ՏՂԱՆ` ՆԱԽԱԳԱՀ

"Կեցցէ Հանրապետութիւնը"։
"Կեցցէ Ֆրանսիան"։

Այս լոզունգները արտայայտում է Ֆրանսիա գաղթած մի ընտանիքի տղան, որն ահա քիչ առաջ ընտրուեց Ֆրանսիայի նախագահ։ Դրանով էլ աւարտեց Նիկոլա Սարկոզին իր առաջին ելոյթը որպէս Ֆրանսիայի նորընտիր նախագահ։ Այսօր երկրորդ փուլի ընտրութիւնների նախնական արդիւնքում նա %53-%47 յարաբերութեամբ յաղթեց ընկերվարական Ռոյալին։

Ճիշտն ասած թէեւ Սարկոզին ընկերվարական չէր ու Հայ Դատի Եւրոպայի գրասենակը պաշտպանում էր Ռոյալին եւ այլն եւ այլն, սակայն խոստովանում եմ, որ ինձ աւելի շատ դուր էին գալիս նրա տեսակէտները, քան Ռոյալի։

Ռոյալի ընտրութիւնրը այլ առումով էր հետաքրքիր։ Նա կը լինէր Ֆրանսիայի առաջին կին նախագահը եւ եթէ Հիլարի Քլինտոնն էլ ընտրուէր ԱՄՆ-ի նախագահ, ապա ինչպէս ասում էր քաղաքական գործիչներից մէկը, հետաքրքիր կը լինէին Ռոյալ-Քլինտոն-Մերքել հանդիպումները, որտեղ երեք գերուժերի կին նախագահները պիտի ընդունէին որոշումներ, որոնք մեծապէս ազդելու էին աշխարհի քաղաքականութեան վրայ։

Մեր մօտ Հայաստանում Ազգային Ժողովի ընտրութիւններին մնաց եօթ օր։

Յաջորդ կիրակի տեղի են ունենալու ընտրութիւնները։ Թէժացել է պայքարը եւ վաղուանից կը փորձեմ աւելի շատ անդրադառնալ մեր ընտրութիւններին։

Լաւ մնացէք։

ՍՐԱՆՑԻՑ ՊՐԾՈՒՄ ՉԿԱՅ

Միշտ համոզուած եմ եղել, որ մեր պայքարը երեք բանի դէմ է՝ բթամտութեան, խաւարամտութեան եւ ստրկամտութեան։

Բթամիտները նրանք են, ովքեր բութ են։ Ըստ բառարանի՝ ապուշ, տկարամիտ, անխելք, անընդունակ, յիմար։ Սրանք չեն կարողանում հասկանալ երւոյթների իմաստը, ունակ չեն վերլուծելու։ Կարող է էութեամբ վատ մարդիկ չեն, բայց նրանց ուղեղը սահմանափակ կարողութիւն ունի։ Ինչ էլ անես չեն հասկանայ։ Բութ են, էլի, բութ։

Խաւարամիտները նրանք են, ովքեր խարխափում են խաւարի մէջ։ Ըստ բառարանի՝ յետադէմ, տգետ, տխմար, խաւարասէր, խաւարապաշտ։ Սրանք ունեն կաղապարուած մտքեր, քարացած, հին, անհաշտ են լոյսի ու յառաջադիմութեան հետ, չկամեցող են, իրենց հանգիստ են զգում մթութեան մէջ։ Սրանց էլ ինչ անես չեն հասկանայ, որովհետեւ արդէն քարացած են։

Ստրկամիտները նրանք են, ովքեր հնարաւոր է, որ տեսնում են երեւոյթները ու կարողանում են դրանք վերլուծել, սակայն էութեամբ ստրուկ են, պնակալէզ, մանկլաւիկ։ Ըստ բառարանի՝ ծառայամիտ, ստրկահոգի, ստորաքարշ։ Միշտ պիտի մէկից կախ ընկած լինեն ու կապ չունի թէ ումից, յամենայնդէպս մէկին պիտի ծառայութիւն մատուցեն, որպէսզի կարողանան քարշ տալ իրենց գոյութիւնը։ Սրանց էլ ինչ ասես չեն հասկանայ, որովհետեւ միեւնոյնն է` այսպէս թէ այնպէս պիտի ծառայեն մէկին, դա իրենց գոյութեան ձեւն է։ Հետեւաբար անկախ այն բանից, որ իրենք ինչ են մտածում, նրանք պիտի կրկնեն իրենց տէրերի ասածներն ու գովեն նրանց իմաստնութիւնը։

Բթամտութիւնը, խաւարամտութիւնն ու ստրկամտութիւնը տարիք, սեռ ու ազգութիւն չեն ճանաչում։

Առաջին երկուսին միշտ խղճահարութեամբ եմ վերաբերուել, վերջինին՝ զզուանքով։

Մեր պայքարն այս երեք տեսակի մտածողութեան դէմ է։

ՄՏԱԿԱՂԱՊԱՐՆԵՐԻՑ ԱՅՆ ԿՈՂՄ

Այն, որ մի բան, որն ի դէպ փոքր էլ չէ, վերջին 15 տարուայ ընթացքում փոխուել է հայ իրականութեան մէջ, անժխտելի է։

Եւ այն, որ կան հայ մարդիկ, որոնց թիւը ի դէպ քիչ էլ չէ, որոնք չեն ուզում հաշտուել այդ իրականութեան հետ, էլի անժխտելի է։

Հայաստանն արդէն 15 տարի է ինչ անկախ է։ Սիրենք թէ չսիրենք, լաւ թէ վատ, այսօր սա է, որ կայ։ Եւ չգիտեմ ինչու՞ որոշ հայեր չեն ուզում դա ընդունել, չեն ուզում տեսնել այդ իրականութիւնը։ Այս ընդամէնը 15 տարուայ ընթացքում հազար ու մի բան է անցել մեր երկրի, մեր հայրենաբնակ ժողովրդի ու մեր արտերկրի համայնքների գլխով։

Մնալ 1970-ականների մթնոլորտում` գաղափարներով, մօտեցումներով, կարգախօսներով ու աշխատելաոճով այլեւս անըմբռնելի է։ Անըմբռնելի է ղեկավար դիրքեր գրաւած մարդկանց պարագային։ Անըմբռնելի է յատկապէս երիտասարդութեան պարագային, որը ոչ թէ աւագների ասածներն ու արածները ընդամէնը կրկնողը պիտի լինի ու անցեալի մասին լսածներով (ու ոչ թէ կարդացածով) ապրողը, այլ նոր մօտեցումով հարցերին նայողը։

Այն, որ մենք՝ հայերս, պիտի ձգտենք էլ աւելի անկախ ու էլի աւելի ազատ ու էլ աւելի միացեալ Հայաստան ունենալուն՝ անվիճելի է։ Սակայն անվիճելի է նաեւ այն, որ դրան հասնելու համար պիտի հարցերին նայենք ներկայիս՝ 2007 թուականի, վաղը՝ նոր թուականների չափորոշիչներով։

Պէտք է ձերբազատուել մտակաղապարներից ու հաշտուել նոր իրականութիւնների հետ։

Սթափուել է պէտք։

ԱՇԽԱՏԱՒՈՐՆԵՐԻ ՏՕՆԸ ՇՆՈՐՀԱՒՈՐ

Շնորհաւոր Մայիսի 1-ը՝ Աշխատաւորների տօնը։

Յոյսով եմ գայ այն օրը, երբ Մայիսի 1-ը իրօք վերածուի տօնի՝ իւրաքանչիւր աշխատաւորի համար՝ գիւղացուց սկսած մինչեւ ուսուցչի, բանւորից սկսած մինչեւ գրասենեակային պաշտօնեայի եւ բոլոր բոլորի։

Ներկայիս, ցաւօք, թէ միջազգային եւ թէ ազգային մակարդակներում մարդկութիւնը շատ հեռու է տօնական տրամադրութիւններից։ Թէեւ մարդկութեան ցաւն էլ մեր ցաւն է՝ որպէս մարդ, սակայն կենտրոնանալով մեր ազգային հարցերի վրայ պիտի ասեմ, որ աշխատաւորների վիճակը Հայաստանում շատ հեռու է ցանկալի մակարդակից։ Մայիսի 1-ը պետական արձակուրդ է յայտարարուած, հետեւաբար պետական հաստատութիւնները արձակ են, իսկ դրանի՞ց աւելի։

Երեւանում կան ոչ պետական հաստատութիւններ, որոնք աշխատում են, դեռ չեմ խօսում մասնաւոր հաստատութիւնների, խանութների եւ հազար ու մէկ այլ աշխատող կէտերի մասին։

Իսկ արձակուրդից աւելի՞։ Արդեօք պաշտպանուա՞ծ են աշխատաւորների իրաւունքները։ Համոզուած եմ սա շատ աւելի է հետաքրքրում իւրաքանչիւր աշխատաւորի, քան մէկ օր արձակ լինել-չլինելը։

Հայաստանի պարագային տեսականօրէն յաճախ պաշտպանուած են իրաւունքները, իսկ գործնականում, աւաղ, մեր աշխատաւորների զգալի մասը դեռ զուրկ է պաշտպանուածութիւնից։
.- Աշխատանքային պայմանագիր չի կնքւում,
.- Աշխատավարձի բարձրացում տրւում է ըստ քմահաճոյքի,
.- Արձակուրդների պարագան պարզ չէ,
.- Գործատուն ցանկացած պահի կարող է հեռացնել աշխատաւորին,
.- Աշխատաւորները կամ չեն ապահովագրւում գործատուի կողմից կամ էլ եթէ ապահովագրւում են՝ դա իրենց շատ բան չի տալիս,
.- Աշխատաւորը մի փոր հացի համար նուաստացւում է գործատուի կողմից եւ չի էլ գանգատւում, որովհետեւ դա իրեն ոչ մի բան չի տալու,
.- Օրէնքով հնարաւոր է, սակայն գործնականում չկան արհեստակցական միութիւններ եւ այլն եւ այլն։

Վերոյիշեալը վերաբերում է աշխատաւորների զգալի մասին եւ ոչ բոլորին։

Ինչեւէ։

Շնորհաւոր լինի Մայիսի 1-ը՝ Աշխատաւորների տօնը։